Uitgangspunt van het programma VPTO is de verantwoordelijkheid die het schoolbestuur als werkgever heeft voor de veiligheid van de werknemers: docenten, leerkrachten en andere medewerkers. Het programma stelt acht op het onderwijs toegesneden normen voor een veilige publieke taak centraal. Om het programma VPTO kracht bij te zetten wordt tijdelijk, tot eind 2010,  een aantal adviseurs beschikbaar gesteld die besturen kunnen ondersteunen bij strategisch veiligheidsbeleid.

Bij het juist inschatten van veiligheidsrisico’s hebben schoolbesturen een grote verantwoordelijkheid. Van besturen wordt verwacht dat zij als goed werkgever een effectief beleid hebben. Zij dienen hun werknemers te beschermen en ervoor te zorgen dat die hun werk zonder risico kunnen doen. Een goed veiligheidsbeleid is niet voor niets een onderdeel waarop zowel de Onderwijs- als de Arbeidsinspectie onderwijsinstellingen regelmatig toetst. Werkgevers zijn immers aanspreekbaar als hun medewerkers iets overkomt.

Veiligheid is onlosmakelijk verbonden met het primaire proces binnen de school. Veiligheid is voor scholen daarom een kernelement in het beleid en het dagelijks werk. Het bestuur heeft de verantwoordelijkheid om de veiligheid binnen de school te waarborgen.
Veiligheid begint bij het identificeren van risico's en het voorkomen van onveilige situaties. Het bestuur kan en moet hier actief aan bijdragen. Kernelementen van de zorg voor veiligheid zijn: het uitvoeren van risicoanalyses, het voeren van preventief veiligheidsbeleid en het kunnen omgaan met calamiteiten.

Het programma past in het kader van het rijksbrede programma Veilige Publieke Taak, dat is gericht op het tegengaan van agressie en geweld tegen medewerkers met een publieke taak.