Wat is herstelrecht
Het uitgangspunt bij herstelrecht is bij een conflict (waarbij mensen elkaar schade berokkenen) het slachtoffer te laten vertellen wat hem is aangedaan en de dader in de gelegenheid stellen de schade die hij heeft aangericht te herstellen. Het gaat bij herstelrecht om drie kernvragen:
-
Wat is er gebeurd?
-
Wie is hierdoor geraakt?
-
Hoe kan dat anders?
Herstelrecht voorziet meestal in de behoeften van slachtoffers en daders, namelijk het ontstane probleem oplossen en de verhouding herstellen. Dit is helend voor de relatie tussen dader en slachtoffer en daarbij zowel voor de school als voor andere betrokkenen. Door de schade te herstellen zet de dader zijn excuus om in actie en verdient hij daarmee zijn plek terug in de gemeenschap. Voor het slachtoffer worden onder andere onbeantwoorde vragen over het gebeurde opgelost en ontvangt hij/zij verontschuldigingen van de dader.
Effecten dsciplinaire maatregelen
Bij de traditionele manier van het oplossen van conflicten wordt de dader meestel 'terugbeschadigd' door sancties of strafmaatregelen. Het slachtoffer heeft nauwelijks een stem, de dader wordt gestigmatiseerd. Het risico dat de dader vanuit ressentiment nieuwe schade zal toebrengen is dan niet denkbeeldig.
Het leereffect van disciplinaire maatregelen voor de dader (het toepassen van het reglement, schorsing, verwijdering en/of andere vormen van straf ) en voor het slachtoffer (begeleiding, counseling en doorverwijzing) is niet groot en niet gericht op hernieuwde integratie in de school.
Effecten van herstelrecht
Herstelrecht geeft slachtoffers de kans zich te uiten en daders de kans iets goed te maken. Dat biedt goede perspectieven voor de onderlinge verhoudingen tussen bijvoorbeeld leerlingen anders dan alleen maar straf van hogerhand.
Zo is herstelrecht in scholen een buikbaar middel om het pedagogisch klimaat positief te beïnvloeden. Na afronding van een conflict hebben de betrokkenen wezenlijke dingen over zichzelf en elkaar geleerd.
De methode bij herstelrecht is een combinatie van verantwoordelijkheid nemen, consequenties accepteren en herstel van de relaties binnen het ‘natuurlijke netwerk’ van de betrokkenen en zonder inmenging van buitenaf.
In schema
|
Vanuit de repressieve school |
Vanuit herstelrecht |
|
Normoverschrijdend gedrag is een tegen de school gerichte activiteit |
Normoverschrijdend gedrag is een handeling waarmee iemand schade toebrengt aan een persoon of een groep mensen |
|
De aandacht richt zich op het vaststellen van de schuld: wie heeft wat gedaan?
Dit om te komen tot een juiste sanctie |
De aandacht richt zich op het laten uiten van gevoelens bij dader en slachtoffer en te onderzoeken hoe zij samen verder kunnen leven |
|
Er is sprake van polarisatie: een dader is in conflict met een autoriteit die besluit welke sanctie er moet volgen |
Men streeft naar dialoog en verbinding: alle betrokkenen communiceren met elkaar en werken samen aan een oplossing |
|
Ter afschrikking en preventie moet de dader straf ondergaan |
Schadeloosstelling wordt gezien als middel waarmee de relatie wordt hersteld en waarmee de dader in de toekomst beter in staat is verantwoordelijkheid te nemen voor zijn handelen |
|
Normoverschrijdend gedrag wordt gezien als abstract en onpersoonlijk: het individu versus het instituut, de school |
Normoverschrijdend gedrag speelt zich af tussen mensen en biedt leermogelijkheden voor dader en slachtoffer |
|
De schade aan instituut en slachtoffer wordt vergolden door schade toe te brengen aan de dader |
De relationele schade aan slachtoffer en maatschappij wordt hersteld |
|
De autoriteiten handelen het conflict af: slachtoffers (zeker de indirecte) worden vaak genegeerd en voelen zich machteloos |
Alle betrokkenen worden ingeschakeld bij de afwikkeling van het incident |
|
De rekenschap wordt afgelegd door schuld te erkennen en straf te ondergaan |
Rekenschap wordt afgelegd door begrip te hebben voor wat je de ander hebt aangedaan, daar verantwoordelijkheid voor te nemen en die om te zetten in daden waarmee de schade wordt hersteld |
Herstelrecht en onderwijs
Binnen het onderwijs kan herstelrecht en de Echt Recht Conferentie bij minder grote en grote problemen een oplossing zijn. Ze kan ingezet worden bij vechtpartijen, (langdurig) pesten, intimidatie en bedreiging, vernielingen en dergelijke en dienen als een alternatief voor verwijdering en schorsing, of een voorwaarde voor de leerling om weer op school te komen na een schorsing.
Een conferentie vereist een gedegen voorbereiding en verloopt volgens vaste procedures die waarborgen dat ieder in een veilig klimaat zijn zegje kan doen.
Er kan ook gekozen worden voor een klassenconferentie. Kleine fricties kunnen worden besproken in een klassenkring die vaak door leerlingen zelf worden geleid. Veel scholen zetten ook peermediators in.
Herstelrecht slaagt binnen een school wanneer mensen in staat en bereid zijn naar zichzelf te kijken, hun handelen met anderen te bespreken en er consequenties uit trekken.