Adviespunt
Winkelwagen

Steeds meer leerlingen in het basisonderwijs hebben een mobieltje. In groep 8 hebben ze er bijna allemaal een. En die gaat ook mee naar school. Ze kunnen haast niet meer zonder, zeggen ze zelf. Dat komt voornamelijk omdat ze via hun mobiel contact hebben met vrienden en leeftijdgenoten. En juist in dat online contact gaat het soms mis. Leerlingen sluiten elkaar buiten op sociale media, pesten, bedreigen, sturen nare foto’s en/of filmpjes rond of hacken accounts van medeleerlingen. Ook op de basisschool.

Ongewenst gedrag en misbruik van sociale media treft niet alleen de leerling die het slachtoffer is. Het beïnvloedt op een negatieve manier de sfeer in de klas en kan het veiligheidsgevoel van andere leerlingen aantasten.

In dit artikel krijgen scholen praktische informatie en handreikingen om positief gedrag op sociale media te bevorderen en ongewenst gedrag/misbruik te voorkomen. Ook krijg je tips hoe in te grijpen bij een incident.

Regels voor mobieltjes

Leerlingen op de basisschool hebben vanaf groep 6 een mobiel. Steeds vaker is dat een smartphone – de oude van papa of mama – waarmee ze toegang hebben tot internet en sociale media. Beleid rondom het gebruik van mobieltjes is daarom ook in het basisonderwijs noodzakelijk. Veel scholen hebben regels die zich richten op wanneer en waarvoor een mobiel door leerlingen mag worden gebruikt. Bijvoorbeeld niet in de klas, wel in de pauze.

Leerlingen hebben zelf posters met pictogrammen gemaakt. Die hangen overal in school.

Om iedereen op de hoogte te brengen van de geldende regels voor het gebruik van een mobieltje worden afspraken en regels kenbaar gemaakt aan de leerlingen en hun ouders via de schoolgids, de website, de nieuwsbrief of tijdens een ouderavond.

Positief gebruik van mobieltjes en gewenst gedrag op sociale media bevorderen onder leerlingen? Praat er regelmatig over in de klas. Maak afspraken met elkaar en stel regels op.

Online opvoeden

Om misbruik van mobieltjes op school te voorkomen kan naast het opstellen van regels in de klas worden gesproken over correct gebruik van mobieltjes en het omgaan met elkaar op sociale media.

Ouders en opvoeders zijn nog te vaak afwezig in de online wereld van kinderen. We leren kinderen over regels zodat ze zich veilig in het verkeer kunnen bewegen maar in de online wereld laten we ze vaak nog vrij. We vertrouwen erop dat ze het allemaal wel weten. Toch hebben ook kinderen hierin advies en begeleiding van volwassenen nodig. Online opvoeden maakt leerlingen bewuster van de risico’s en gevaren van sociale media en stimuleert positief online gedrag. Scholen kunnen hieraan bijdragen door mobieltjes en sociale media in te zetten voor educatieve doeleinden. Lessen mediawijsheid dragen bij aan het vergroten van de online weerbaarheid van leerlingen.

  • Besteed in het onderwijsprogramma regelmatig aandacht aan veilig en respectvol gebruik van sociale media en internet.
  • Lesvoorbeelden, materialen en voorstellingen om met de klas aan de slag te gaan vindt u in de kennisbank.
  • Leer leerlingen over strafbaar online gedrag. Maak ze bewust van de risico’s van het plaatsen en delen van privacygevoelige informatie. Vertel dat het maken van foto’s zonder toestemming van diegene die je fotografeert eigenlijk niet mag. Leer ze over de risico’s van gebruiken en verspreiden van profielfoto’s en foto’s van anderen. Wie voeg je toe als vrienden en wie niet? Wat deel je wel, wat deel je niet?
  • Maak gebruik van de gratis les WhatsHappy (Kennisnet) waarmee de klas afspraken maakt over omgaan met elkaar op WhatsApp en de groepsapp van de klas.
  • Grijp een incident aan om met leerlingen, personeel en ouders het gesprek te voeren over gewenst en ongewenst online gedrag en omgang op sociale media.
  • Toon interesse. Praat regelmatig met de leerlingen over wat ze doen online en wat hen bezig houdt.
  • Maak gebruik van smartphones, apps en internet in de lessen.
  • Zorg dat kinderen en ouders weten dat ze bij de contactpersoon/vertrouwenspersoon/het aanspreekpunt pesten terecht kunnen als ze met ongewenst gedrag via sociale media te maken krijgen.

Sancties bij overtreden regels

Regels hebben pas nut als leraren ook optreden bij overtreding. Wees consequent binnen het team in het geven van straf zodat voor leerlingen duidelijk is wat wel en niet mag op school. Zorg dat sancties, zoals het in beslag nemen van een mobiele telefoon, vermeld staan in het schoolreglement, de schoolgids en op de website. Op die manier zijn ouders op de hoogte van geldende regels en kan hier – in geval van klachten – naar worden verwezen. Stel kinderen op de hoogte van geldende strafmaatregelen door ze te bespreken in de klas.


  • Geef een ingenomen mobieltje na afloop van een schooldag weer terug aan de leerling. Het is niet noodzakelijk om hem – bij wijze van sanctie – langer in te nemen. Dit oordeelt de klachtencommissie naar aanleiding van een klacht van ouders.
  • Zorg bij het innemen van een mobiel dat deze wordt bewaard op een deugdelijke en afgesloten plek. De school is aansprakelijk als er iets met het in beslaggenomen mobieltje gebeurt.

Ingrijpen bij incidenten

Het belangrijkste advies is: kom altijd in actie. Reageer meteen zodra er op school onrust is onder leerlingen door iets wat speelt op sociale media. Of wanneer je klachten of meldingen krijgt.

Door te reageren op een incident laat je zien zorg te dragen voor de veiligheid van leerlingen. Ook geef je het signaal af – aan leerlingen en ouders – dat de grenzen van toelaatbaar gedrag zijn overschreden. Acties bij een incident richten zich op de (ouders van) de slachtoffer(s), de daders en de algemene veiligheid op school.

  • Ga in gesprek met het slachtoffer en informeer de ouders over de gebeurtenissen. Bepaal wie het gesprek voert, de leerkracht, het aanspreekpunt pesten/de vertrouwenspersoon of de directeur.
  • In geval van strafbare feiten overlegt u met het contactpersoon van de politie van uw school. Informeer de ouders dat de politie wordt ingeschakeld. Zorg dat het slachtoffer bewijsmateriaal (zoals screenshots) bewaard.
  • Regel zorg voor het slachtoffer. Breng de leerling in contact met de vertrouwenspersoon/het aanspreekpunt pesten van de school en eventueel naar externe hulpverlening.
  • Zorg dat de leerling weer veilig naar school kan. Praat met de leerling en diens ouders over wat zij zelf willen. Schakel daarbij bijvoorbeeld ook vrienden in die een ‘vangnet’ kunnen vormen.
  • Bespreek het voorval met het team. Zo is iedereen op de hoogte.
  • Ga in gesprek met de dader als die bekend is.
  • Als de dader(s) bekend zijn neem je direct contact op met de ouders van de leerling(en) in kwestie. Bespreek de consequenties van het voorval (bijvoorbeeld mogelijk aangifte bij de politie, (straf)maatregelen en vertel wat gevolgen voor de slachtoffers zijn).
  • Neem strafmaatregelen in de richting van de dader(s). De leerling kan (tijdelijk) geschorst worden.
  • Neem acties gericht op het herstellen van de rust en veiligheid op school.
  • Heeft het incident te maken met het verspreiden van compromitterend beeldmateriaal laat leerlingen dit dan van hun telefoons verwijderen. Verbied leerlingen het materiaal verder te verspreiden en wijs op sancties als ze zich niet aan de afspraak houden.
  • Zorg dat leerlingen weten bij wie ze terecht kunnen als ze te maken krijgen met ongewenst (online) gedrag.
  • Maak leerlingen (en hun ouders) duidelijk dat bij strafbaar gedrag de school de politie bij de zaak betrekt.
  • Informeer het team over het incident, de genomen acties en extra veiligheidsmaatregelen.
  • Wees voorbereid op het omgaan met de media bij een ernstig incident.

Meer informatie

Omgaan met de media bij incidenten
Gedragen gedrag. Spel om te spelen met het team over gewenst en ongewenst (online) gedrag op school.

Wij zijn Stichting School & Veiligheid. Wij ondersteunen scholen bij het bevorderen van een sociaal veilig klimaat. Dit doen wij door:

Creëer een sociaal veilige sfeer op school