Helpdesk
Winkelwagen

Het is soms lastig om maatschappelijk gevoelige thema’s in de klas te bespreken. Dit artikel is bedoeld voor leraren die het gevoel hebben dat ze onvoldoende zijn toegerust. Ter inspiratie krijg je diverse tips en werkvormen die kunnen helpen om het gesprek wel aan te gaan.

School als ontmoetingsplek

Het gesprek blijven aangaan over thema’s die gevoelig liggen. Dat is het belangrijkste dat je als leraar kunt doen. De school is daar bij uitstek de plek voor. Jongeren van verschillende achtergronden komen hier samen en gaan het gesprek met elkaar aan. Door met hen in contact te blijven kan de actualiteit vanuit verschillende kanten worden belicht. Leerlingen krijgen zo het gevoel dat ze erbij horen. Op deze manier kan gewerkt worden aan een verbreding van het wereldbeeld. Daarnaast draagt het bij aan de persoonlijke en maatschappelijke vorming van leerlingen en aan het overdragen van waarden als respect en democratie. Wij realiseren ons dat dit geen gemakkelijke opdracht.

Heldere lijn

Het is essentieel dat je als leraar samen met collega’s een heldere lijn bepaalt over standpunten, inhoud, vorm en aanpak. Zo weet iedereen wat te doen, waar de grens ligt en hoe te reageren als er bepaalde dingen gezegd worden. Op die manier kunnen verlegenheid en/of angst ondervangen worden. Grenzen liggen per school verschillend, en moeten dus per school vastgesteld worden. Je staat alleen voor de klas, maar collega’s kunnen op die manier wel achter je staan.

Tips en uitgangspunten

  • Laat ruimte voor jongeren om te twijfelen en te zoeken naar hun eigen waarden en visie. Zoek wel kritisch mee: biedt tegenwicht en veer waar nodig mee om zo in verbinding te blijven.
  • Stel je vragend op. Dit is lastiger dan je wellicht denkt. Je kunt het oefenen door een thema in gedachte te nemen dat je heel erg aan het hart gaat. Bevraag vervolgens een andersdenkende collega op dat thema door neutrale vragen te stellen. Probeer ook je houding en lichaamstaal neutraal te houden.
  • Stimuleer het inlevingsvermogen. Dit kun je doen door te werken met persoonlijke verhalen of verschillende kanten van een maatschappelijke discussie te tonen met behulp van filmpjes. Ook kun je een debat organiseren waar je jongeren indeelt op een standpunt waar ze argumenten voor moeten bedenken.
  • Ontkracht het wereldbeeld niet, verbreed het. Het is belangrijk om niet doelgericht te werken bij het bespreekbaar maken van moeilijke onderwerpen. Probeer niet te overtuigen of het wereldbeeld te ontkrachten. Het gaat erom dat jongeren denken en reflecteren op hun handelen en denkbeelden. Wat de school of samenleving belangrijk vindt, volgt later. Breng een leerling aan het twijfelen, door telkens weer meerdere perspectieven te laten zien.
  • Besteed lestijd aan het omgaan met informatiebronnen en het bepalen van betrouwbaarheid van deze bronnen. Veel jongeren baseren hun mening op YouTube-filmpjes of Wikipedia. Journalistiek is gekleurd, het is belangrijk leerlingen hiervan bewust te maken.
  • Zet jezelf in een rol als gespreksleider, en niet als coach of kennisoverdrager. Je komt niet tot een echte dialoog als je als leraar de boventoon voert.
  • Spreek duidelijke gespreksregels af en herhaal deze, zodat je gedurende het gesprek hier goed naar kunt terugverwijzen en eventueel sanctioneren. Maak ook duidelijk wat de sanctie is als een leerling de grens over gaat. Voor de gespreksregels kunnen debatregels een goede houvast vormen. Regels als ‘laat elkaar uitpraten’, ‘val niemand persoonlijk aan ‘, ‘spreek kort en bondig’ en ‘ga in op de argumenten van de ander’ lijken vanzelfsprekend, maar dat is het niet altijd. ‘Spreek vanuit jezelf’, ‘behandel elkaar met respect’ en ‘doe geen generaliserende uitspraken’ kunnen daarbij een goede aanvulling zijn.

Inspiratie

Hieronder volgen enkele voorbeelden van methodes of aanpakken die je kunt gebruiken in de les om een maatschappelijk gevoelig gesprek aan te gaan. Dit is verre van compleet en vooral bedoeld ter inspiratie.

  • SLO heeft gratis lesmateriaal beschikbaar om debatteren in te zetten in het vmbo. Het is ontwikkeld om aan te sluiten bij burgerschap en richt zich daardoor vooral op het verbreden van het wereldbeeld en minder op het wedstrijdelement van een debat. Diverse debatvormen zijn voorzien van een overzichtelijk formulier en een exemplarische les over een maatschappelijk onderwerp. Gratis te downloaden op: Debat in burgerschap (pdf).
  • Diversion werkt bij peer education vaak met persoonlijke verhalen. Nieuwsitem en filmpjes zijn hiervoor een effectief alternatief. Het maakt de menselijke kant van een vraagstuk zichtbaar en verschillende perspectieven passeren de revue waardoor het wereldbeeld van de jongeren kan verbreden. Hieronder vind je een lesopzet over de actualiteiten rondom Islamitische Staat. Let wel, doel is het wereldbeeld van leerlingen te verbreden, niet om hun wereldbeeld te ontkennen.
  • Wat is betrouwbare informatie en wat niet? Media vertekent en het is zaak om leerlingen scherp te leren omgaan met bronnen en informatievaardigheden. Op www.mediawijsheid.nl is allerlei lesmateriaal te vinden voor scholen om hieraan aandacht te besteden in de les.

Wij zijn Stichting School & Veiligheid. Wij ondersteunen scholen bij het bevorderen van een sociaal veilig klimaat. Dit doen wij door:

Creëer een sociaal veilige sfeer op school