Wetgeving actief burgerschap en sociale cohesie - go

Artikel 11, vierde lid en lid 4a van de Wet op de expertisecentra (WEC)

In de onderwijswet voor het gespecialiseerd onderwijs staat expliciet vermeld dat scholen verplicht zijn aandacht te besteden aan burgerschap. De precieze wettekst luidt als volgt:

4. Het onderwijs bevordert actief burgerschap en sociale cohesie op doelgerichte en samenhangende wijze, waarbij het onderwijs zich in ieder geval herkenbaar richt op: a) Het bijbrengen van respect voor en kennis van basiswaarden van de democratische rechtsstaat, zoals verankerd in de Grondwet, en de universeel geldende fundamentele rechten en vrijheden van de mens, en het handelen naar deze basiswaarden op school;
b) het ontwikkelen van de sociale en maatschappelijke competenties die de leerling in staat stellen deel uit te maken van en bij te dragen aan de Nederlandse democratische samenleving; en
c) het bijbrengen van kennis over en respect voor verschillen in godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, afkomst, geslacht, handicap of seksuele gerichtheid alsmede de waarde dat gelijke gevallen gelijk behandeld worden. 

4a. Het bevoegd gezag draagt zorg voor een schoolcultuur die in overeenstemming is met de waarden, bedoeld in het vierde lid, onderdeel a, creëert een omgeving waarin leerlingen worden gestimuleerd actief te oefenen met de omgang met en het handelen naar deze waarden en draagt voorts zorg voor een omgeving waarin leerlingen en personeel zich veilig en geaccepteerd weten, ongeacht de in het vierde lid, onder c, genoemde verschillen. 

Momenteel geldende kerndoelen

De manier waarop scholen invulling geven aan de wettelijke burgerschapsopdracht, wordt aan de scholen zelf overgelaten. De kerndoelen geven handvatten op welke manier dit vorm zou kunnen krijgen.  

• Het gaat voor het speciaal onderwijs (so) om kerndoelen 51, 52 en 53 (deze zijn identiek aan kerndoelen 36, 37 en 38 van het primair onderwijs) voor het leergebied ‘Oriëntatie op de wereld en jezelf’. Voor zeer moeilijk lerenden en ernstig meervoudig gehandicapte (zml/mg) leerlingen gaat het om de kerndoelen 30, 31 en 32 van ‘Oriëntatie op mens en wereld’. Een volledig overzicht van de kerndoelen voor het speciaal onderwijs vind je hier.   

• Het gaat voor het speciaal voortgezet onderwijs (vso) om de kerndoelen voor het leergebied Mens en Maatschappij (M&M). Voor het uitstroomprofiel vervolgonderwijs zijn dit kerndoelen 43, 44 en 45 (dit zijn de kerndoelen voor de onderbouw van het regulier voortgezet onderwijs). Voor het uitstroomprofiel arbeidsmarkt zijn dit kerndoelen 24, 27 en 28. Voor het uitstroomprofiel dagbesteding zijn dit kerndoel 40 en 41. Een volledig overzicht van de kerndoelen voor het voortgezet speciaal onderwijs vind je hier. 

Curriculumherziening: actualisatie kerndoelen

In de lopende curriculumherziening wordt gewerkt aan kerndoelen voor het nieuwe leergebied burgerschap. Burgerschap is één van de leergebieden die een plaats krijgt in het curriculum voor alle leerlingen in het (voortgezet) speciaal onderwijs.

Sinds september 2025 zijn er definitieve conceptkerndoelen voor burgerschap beschikbaar. Dit betreft een herziening van de conceptkerndoelen voor burgerschap van maart 2024. Het zijn nog geen definitieve versies; deze worden pas over enkele jaren wettelijk vastgelegd. Lees hier meer over het proces en de huidige stand van zaken van de curriculumherziening.

In november 2025  zijn de functionele kerndoelen burgerschap opgeleverd. Dit zijn kerndoelen voor zeer moeilijk lerende en meervoudig beperkte leerlingen (so) en de uitstroomprofielen arbeidsmarkt en dagbesteding (vso). De huidige planning is dat deze kerndoelen in augustus 2027 in werking treden. Zoek je een visueel overzicht van huidige verplichtingen en toekomstige veranderingen? Bekijk dan deze infographic.