Let op: Tijdens de zomervakantie is de helpdesk gesloten van vrijdag 22 juli (vanaf 16.00 uur) t/m zondag 21 augustus. Vanaf maandag 22 augustus om 9.00 uur is de helpdesk weer bereikbaar. In geval van een calamiteit kun je altijd het calamiteitenteam bellen.

Helpdesk
Winkelwagen

Expertisepunt Burgerschap

Expertisepunt Burgerschap

Werken aan burgerschap in het primair, voortgezet, speciaal onderwijs én het middelbaar beroepsonderwijs

Voor je verder leest Dit is een tijdelijke website. Het navigeren tussen de verschillende onderwerpen en onderwijssectoren is niet ideaal. Wij werken hard aan een website die toegankelijk is voor iedereen in het onderwijs. Die verwachten wij eind 2022 te kunnen presenteren. Tot die tijd vragen wij jouw geduld. Kan je niet vinden wat je zoekt? Mail ons dan vooral!

Expertisepunt Burgerschap is een samenwerking tussen Stichting School & Veiligheid, het Kennispunt MBO Burgerschap, SLO en ProDemos – huis voor democratie en rechtsstaat. Het expertisepunt is een vervolg van de projecten ‘Burgerschap op de Basisschool’ van School & Veiligheid in samenwerking met de PO-Raad en het project ‘Versterking burgerschap vo’ van de VO-raad en het Kennispunt MBO Burgerschap.

Ons doel

Het doel van het Expertisepunt Burgerschap is een adequate ondersteuning te bieden bij het invulling geven aan burgerschapsonderwijs. Onze ondersteuning is gericht op het duurzaam versterken van het burgerschapsonderwijs in het po, vo, (v)so en mbo. Daarnaast is ons doel het stimuleren van doelgericht, planmatig en herkenbaar burgerschapsonderwijs, waarbij de school een veilige oefenplaats is. Er komt ondersteuning op alle niveaus: zowel voor besturen als voor schoolleiding, coördinatoren en docenten. Tot slot richt het expertisepunt zich op het samenbrengen en verbinden van onderzoek, beleid en praktijk, en vertaalt dat naar concrete praktijkondersteuning voor besturen, scholen en onderwijsinstellingen.

Wat bieden wij?

Bij het Expertisepunt Burgerschap kan je terecht voor actuele informatie, tips en inspiratie over het vormgeven van burgerschapsonderwijs. Je vindt het op onze website, sociale mediakanalen, in ons jaarlijkse magazine, maar ook in de bijeenkomsten die we in de toekomst organiseren.

Heb je na dit alles nog vragen? Ga dan naar onze helpdesk, daar kan je ons altijd mailen. Voor po en vo mail, voor mbo mail.

Deze website is tijdelijk, maar in het najaar van 2022 kun je hier terecht voor alle informatie over het burgerschapsonderwijs voor po, vo en mbo. Via hetzelfde adres: www.expertisepuntburgerschap.nl.

Was deze info nuttig?

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Nieuwsbrief

Wil je niets missen van de ontwikkelingen rondom burgerschapsonderwijs? Meld je dan aan voor onze nieuwsbrief.

Inschrijfformulier Nieuwsbrief Expertisepunt Burgerschap

  • Met het invullen van je e-mailadres ben je aangemeld voor onze nieuwsbrief.

Voor het mbo schrijf je hier in.

Was deze info nuttig?

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Burgerschapsopdracht

Het vormgeven van burgerschapsonderwijs gebeurt op verschillende manieren. De invalshoeken verschillen tussen én binnen de onderwijssectoren. Het kader van de wetgeving is hierin leidend.

Wetgeving

Voor het primair- en voorgezet onderwijs richt de ondersteuning van het Expertisepunt Burgerschap zich op de democratische basiswaarden, het ontwikkelen van sociale en maatschappelijke competenties, omgaan met diversiteitsvraagstukken en het inrichten van een democratische schoolcultuur. Voor het mbo is de Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB) leidend, waarbij de ondersteuning gericht is op de uitvoering van de vier dimensies aangevuld met kritische denkvaardigheden.

PO, VO en SO

Scholen zijn wettelijk verplicht aandacht te besteden aan actief burgerschap en sociale cohesie. De overheid geeft met deze wet een duidelijk kader, waarbinnen het aan scholen zelf is over hoe ze daaraan invulling geven. Een uitgebreide beschrijving lees je in dit document >>>

Hier de antwoorden op een aantal veel gestelde vragen:

  • De Wet Burgerschapsonderwijs: wat is er verplicht?Ook in de Wet Burgerschapsonderwijs hebben scholen de vrijheid om vanuit hun eigen identiteit kleur te geven aan het thema Burgerschap. Enkele onderwerpen zijn echter wel verplicht, dit noemen we de gemeenschappelijke kern:- Kennis van de democratie, de rechtstaat en de grondrechten. Voor PO betekent dit kerndoelen 36, 37, 38 en 43
    – Het ontwikkelen van sociale en maatschappelijke competenties
    – Een respectvolle oefenplaats bieden waarin actief geoefend wordt met de basiswaarden en Burgerschapsvaardigheden
    – Kennis, inzicht en respect voor de 3 basiswaarden: vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteitDe 3 basiswaarden zijn verplicht omdat ze de verbindende factor zijn binnen onze samenleving. Ze zorgen ervoor zorgen dat we vreedzaam met elkaar kunnen samenleven.
  • Hoe verhoudt de Wet Burgerschapsonderwijs zich tot de vrijheid van onderwijs?Scholen hebben de vrijheid om vanuit hun eigen identiteit kleur te geven aan het thema burgerschap. Maar ze zijn wel verplicht om dit te doen binnen de grenzen van democratische rechtstaat. De 3 basiswaarden – vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit – en de daarbij passende competenties moeten centraal staan in burgerschapsonderwijs. Je mag als school dus je eigen opvattingen hebben, maar je moet ervoor zorgen dat daarover dialoog plaatsvindt binnen de school. Hierbij zijn tolerantie, positieve verdraagzaamheid en kennis van en respect voor de basiswaarden van de democratische en pluriforme samenleving cruciaal.
  • Wat betekent doelgericht en samenhangend werken aan burgerschapsonderwijs?De Wet Burgerschapsonderwijs introduceert de begrippen ‘doelgericht’, ‘samenhangend’ en ‘herkenbaar’. Deze hebben te maken met de kwaliteitszorg van scholen. Concreet betekent dat:- Een heldere visie op burgerschap ontwikkelen
    – Inzichtelijk maken hoe deze visie samenhangt met het schoolbeleid
    – Heldere burgerschapsdoelen formuleren
    – Een leerplan opstellen met concreet uitgewerkte leerdoelen waarin kennis, houding en vaardigheden worden uitgedrukt. Hierin maak je duidelijk op welke momenten een leerling de competenties wordt bijgebracht
    – Het onderwijsaanbod vormgegeven op basis van het leerplan
    – Volgen wat de opbrengsten van burgerschapsonderwijs zijn en de leerresultaten in kaart brengen
    – Waar nodig de aanpak aanpassen
    – Hierover verantwoording afleggen in het schoolplan en in de schoolgids
  • Wat moet er in een schoolplan / schoolgids staan over Burgerschap?In het schoolplan neem je de volgende zaken op:- Uitwerking van de burgerschapsopdracht in relatie tot het onderwijskundig beleid
    – Hoe de school zorgt voor een cultuur en oefenplaats waarin de basiswaarden centraal staan
    – Hoe je resultaten monitort
    – Hoe je leraren ondersteunt en faciliteert
    In de schoolgids neem je ook de doelen en resultaten op het gebied van Burgerschapsvorming op. Vermeld hier ook de uitkomsten van de monitoring en daarop gebaseerde maatregelen.
  • Waar zal het toezicht vanuit de Inspectie zich op richten als het gaat om burgerschapsonderwijs?Bij de invulling van burgerschapsvorming ligt het eigenaarschap bij de scholen. Dat geeft ruimte voor de eigen identiteit van de school. Daarom toetst de Inspectie terughoudend. Hierbij geldt dat de gemeenschappelijke kern een verplicht uitgangspunt is voor alle scholen. De Inspectie kijkt naar:- Is het onderwijsprogramma doelgericht en samenhangend genoeg om de kern goed over te dragen?
    – Bestaat het onderwijsprogramma uit tenminste een kennis- en respectcomponent, de bijbehorende competenties en een schoolcultuur waarin de democratische spelregels worden voorgeleefd en waarmee wordt geoefend?
    – Draagt het bevoegd gezag zorg voor een schoolcultuur waarin alle betrokken personen deze spelregels hanteren: vrijheid van meningsuiting, gelijkwaardigheid, autonomie van leerlingen, verdraagzaamheid, onderling begrip en het afwijzen van discriminatie en onverdraagzaamheid
    – Creëert de school een omgeving waarin leerlingen worden gestimuleerd actief te oefenen met de basiswaarden van de democratische rechtsstaat?
MBO

De wettelijke eisen voor het burgerschapsonderwijs in het mbo liggen vast in het Examen- en Kwalificatiebesluit. Van mbo-scholen wordt gevraagd de burgerschapscompetenties van studenten op vier maatschappelijke domeinen te bevorderen. Het gaat om bevordering van:

  • competenties op de politiek-juridische domein
  • competenties op het sociaal-maatschappelijke domein
  • competenties op het economische domein
  • competenties voor vitaal burgerschap.

Een verdere toelichting lees je hier >>>

Was deze info nuttig?

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Inspiratie

Schoolvoorbeelden

Er zijn mooie voorbeelden van scholen die op eigen wijze, doelgericht en met resultaat werken aan hun burgerschapsopdracht. Een aantal van deze voorbeelden hebben we verzameld. Op deze pagina vind je allerhande schoolvoorbeelden in het PO en SO. Voorbeelden in het VO vind je op deze pagina.

Vormgeven vanuit eigen identiteit

Op 23 juni 2021 heeft de online bijeenkomst ‘Burgerschap in beweging’ plaatsgevonden. Deze publicatie is daar een naslag van en geeft handvatten aan scholen die inspiratie zoeken om burgerschaps- onderwijs vanuit eigen levensbeschouwing vorm te geven. Inspiratie is te vinden in de voorbeelden van scholen en toelichting van een aantal experts.

Was deze info nuttig?

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Aan de slag

Er zijn (beeld-)materialen beschikbaar die gebruikt kunnen worden als hulpmiddel om de volgende stap te zetten.

IJkpunten voor goed burgerschapsonderwijs PO, VO en MBO

De in deze publicatieIJkpunten voor goed burgerschapsonderwijs beschreven IJkpunten kunnen worden gezien als de belangrijkste kenmerken van goed burgerschapsonderwijs. Dat wil zeggen dat goed burgerschapsonderwijs aan deze kenmerken voldoet. Scholen die werken aan de ontwikkeling van goed burgerschapsonderwijs kunnen de IJkpunten gebruiken als checklist’.

Quickscan PO en VO

De QuickScan Burgerschap geeft inzicht in waar een school staat als het gaat om burgerschap in de school en op welke onderdelen een school zich nog verder kan ontwikkelen. Je kunt de scan gebruiken om draagvlak te creëren voor het vernieuwen en/of verbeteren van het burgerschapsonderwijs. Door met elkaar de huidige stand van zaken binnen de school te onderzoeken, maak je zichtbaar waar de verbeterpunten (of wensen) zitten. De scan is een hulpmiddel om de beelden die er bestaan rond burgerschap in de school met elkaar te onderzoeken en bespreken. De scan kan ook dienst doen als (zelf)evaluatie instrument. Door de scan jaarlijks uit te voeren is het instrument ook te gebruiken in de kwaliteitscyclus. Er is een scan voor Primair OnderwijsQuickscan PO ontwikkeld en een scan voor Voortgezet OnderwijsQuickscan VO.

Zelfevaluatie MBO

Voor docenten en teams in het mbo, maar ook voor beleidsmakers in het mbo is de Zelfevaluatie BurgerschapZelfevaluatie Burgerschap mbo ontwikkeld. Een makkelijke online tool waarmee je kunt reflecteren op de manier waarop jij nu burgerschapsonderwijs geeft. Ook helpt het je om helder te krijgen waar je naartoe wilt werken. Wat wil jij, samen met jouw team, nog meer bereiken met burgerschap? Ga aan de slag met de zelfevaluatie.

Handreiking burgerschap funderend onderwijs. Doelgericht en samenhangend werken aan burgerschap

Deze handreikingHandreiking burgerschap funderend onderwijs is voor scholen in het funderend onderwijs die aan de slag willen met burgerschapsonderwijs volgens de aangescherpte wetgeving. Het biedt ondersteuning bij het doelgericht en in samenhang werken aan burgerschapsonderwijs.

In de klas

PO, VO en SO

Op het Vakportaal burgerschap van SLOVakportaal burgerschap vind je informatie over onderwijsdoelen voor burgerschap, de nieuwe wettelijke eisen en het toezicht daarop, tips hoe je als school je visie kunt bepalen en hoe je je onderwijsaanbod daarop af kunt stemmen. Publicaties, websites, onderzoeken, nieuws en aankondigingen zijn op deze website snel en makkelijk toegankelijk.

MBO

Voor lesmaterialen die bruikbaar zijn in het mbo ga je naar Kennispunt MBO BurgerschapKennispunt MBO Burgerschap. Hier vind je lessen, excursies, films, websites et cetera. Ze zijn handig te filteren op categorie.

Met je collega’s

PO en VO

Voor het doelgericht en samenhangend vormgeven van burgerschapsonderwijs is een gedragen aanpak nodig. ‘Pas op de plaats’Gesprekstarter Pas op de plaats is een tool die helpt bij het voeren van het gesprek hierover.

MBO

Blik op Burgerschap speel je met burgerschapsdocenten, maar ook met vakdocenten, AVO-docenten, beleidsmedewerkers en management. En sommige kaartjes kun je ook goed met studenten bespreken! Wil je hier meer over weten of het spel aanvragen: Blik op Burgerschap – Burgerschap MBO

Was deze info nuttig?

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Ondersteuning

Het bieden van ondersteuning bij het vormgeven van burgerschapsonderwijs is niet nieuw. Binnen het primair onderwijs is het project ‘Burgerschap op de Basisschool’, een samenwerking tussen Stichting School en Veiligheid en de PO-Raad, een begrip. Binnen het voortgezet onderwijs is dit het project ‘Versterking Burgerschap VO’, vormgegeven door de VO-raad. Binnen het mbo is de ondersteuning geregeld bij het Kennispunt MBO Burgerschap. Gelukkig blijft deze ondersteuning bestaan! Maar de route is op sommige punten net iets anders.

Daarnaast is er een aanvulling op de structuur zoals het was en kan je voor ondersteuning terecht bij het loket, maar ook via de materialen en bijeenkomsten die vanaf het najaar 2022 op onze website te vinden zijn. SLO is betrokken op het gebied van curriculumontwikkeling en ProDemos is betrokken op het gebied van democratische waarden en vaardigheden.

Was deze info nuttig?

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.
  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Creëer een sociaal veilige sfeer op school