Meer dan handhaving

Juist omdat de achterliggende redenen zo verschillend zijn, vraagt de aanpak van wapenbezit om meer dan alleen handhaving. Het begint met het herkennen van signalen, het voeren van gesprekken en het bieden van passende ondersteuning, waar nodig in samenwerking met ouders en ketenpartners.

Voor scholen is het belangrijk om alert te zijn op signalen van wapenbezit en te weten hoe te handelen wanneer een leerling mogelijk een wapen bij zich heeft. Daarbij is onderscheid nodig tussen een vermoeden, een aangetroffen wapen en een acute dreiging.

Wat verstaan we onder een wapen?

De Wet wapens en munitie (Wwm) bepaalt welke wapens verboden zijn. Hieronder vallen onder meer:

• steekwapens, zoals stiletto’s, vlindermessen, valmessen en machetes;
• slag- en stootwapens, zoals boksbeugels en ploertendoders;
• vuur- en stroomwapens, zoals geweren, tasers, (alarm)pistolen en munitie;
• pepperspray, werpsterren en andere verboden wapens;
• imitatie- of nepvuurwapens.

Ook voorwerpen die niet als wapen zijn gemaakt, kun je in bepaalde situaties als wapen zien. Denk aan een schroevendraaier, hamer of honkbalknuppel. De omstandigheden bepalen dan of sprake is van een wapen. Bij twijfel kan de wijk- of jeugdagent adviseren.

Veel jongeren realiseren zich niet dat ook het bij zich dragen van een imitatievuurwapen of een op een voorwerp dat op een vuurwapen lijkt strafbaar kan zijn. Dat geldt soms zelfs voor voorwerpen die als speelgoed zijn bedoeld, zoals een balletjespistool.

Neem wapenbezit op in het veiligheidsbeleid

Wapenbezit vraagt om meer dan alleen optreden bij incidenten. Het onderwerp hoort thuis in het veiligheidsbeleid van de school.

Beschrijf in ieder geval:

• welke voorwerpen niet zijn toegestaan;
• welke maatregelen volgen bij overtredingen;
• hoe de school handelt bij vermoedens van wapenbezit;
• hoe wordt samengewerkt met politie en andere partners;
• onder welke voorwaarden controles kunnen plaatsvinden.

Regels over controles moet je als schoolleiding vooraf duidelijk zijn opnemen in het veiligheidsplan en kenbaar worden gemaakt aan leerlingen en ouders.

Voor meer informatie over controles op verboden spullen, zie het kennisbankartikel Controle op verboden spullen op school.

Bij een vermoeden van een wapen

Neem signalen altijd serieus. Denk aan:

• een melding van een leerling, ouder of medewerker;
• dreigementen;
• foto’s of filmpjes op sociale media;
• een niet-pluisgevoel op basis van gedrag of gesprekken.

Probeer eerst duidelijk te krijgen wat er precies is waargenomen. Bespreek signalen vervolgens met de schoolleiding of veiligheidscoördinator. De veiligheidscoördinator maakt een inschatting van de veiligheidsrisico’s en handelt volgens het veiligheidsbeleid van de school.

• Volg het schoolprotocol.
• Overleg bij twijfel met de wijkagent of jeugdagent.

Soms willen leerlingen alleen anoniem informatie delen. Wees daar zorgvuldig mee en doe geen toezeggingen die je mogelijk niet kunt nakomen. Als politieonderzoek nodig blijkt, kan informatie over de herkomst van een melding van belang zijn voor het vaststellen van de feiten.

Steekwapens

Een mes hoeft niet altijd een verboden wapen te zijn. Tegelijkertijd kan ieder mes leiden tot onveilige situaties. Neem daarom elk signaal serieus.

Bij een aangetroffen mes of steekwapen

Wanneer iemand een mes of ander steekwapen bij zich heeft:

• Zorg eerst voor rust en veiligheid.
• Voorkom escalatie.
• Beoordeel welke schoolmaatregelen passend zijn.
• Neem bij verboden wapens of twijfel contact op met de politie.
• Leg het incident vast in de incidentregistratie.
• Informeer de oudersTips en voorbeelden voor brieven die je aan ouders kunt sturen..

Let ook op zelfgemaakte wapens. Geslepen metalen voorwerpen, aangepaste pennen of andere geïmproviseerde steekvoorwerpen herken je niet altijd als wapen.

Vuurwapens en wapens die lijken op een vuurwapen

Bij een vuurwapen of een voorwerp dat op een vuurwapen lijkt, geldt een andere aanpak dan bij een mes of andere steekwapens.

Ga er nooit zelf achteraan om te controleren of het wapen echt is. Voor een schoolmedewerker is dat meestal niet vast te stellen en het risico op escalatie is groot.

Wanneer bel je 112?

Bel direct 112 als:

• iemand een vuurwapen of mogelijk vuurwapen bij zich heeft;
• iemand dreigt met een vuurwapen;
• een vuurwapen wordt gezien in een tas, kluisje of voertuig;
• sprake is van een acute dreiging of gevaarlijke situatie;
• niet duidelijk is of een voorwerp een echt vuurwapen of een imitatie betreft.

Politie behandeld een voorwerp dat op een vuurwapen lijkt gelijk aan een echt vuurwapen totdat vastgesteld is dat het geen echt vuurwapen is.

Nazorg na een incident

Een wapenincident heeft vaak impact op meer mensen dan alleen de persoon die het wapen bij zich had. Besteed aandacht aan:

• betrokken leerlingen en medewerkers;
• eventuele slachtoffers;
• klasgenoten die getuige waren;
• medewerkers die zijn geschrokken;
• ouders die vragen hebben;
• communicatie naar de schoolgemeenschap.

Naast eventuele sancties is het belangrijk dat je zicht krijgen op de achterliggende redenen van het wapenbezit. Alleen zo kan je passende begeleiding organiseren en werken aan het voorkomen van herhaling.

Meer lezen

• Brief aan ouders en leerlingen bij een incident: tips & voorbeelden
• Adviespunt en Calamiteitenteam van School & Veiligheid
• Toolbox wapens en jongeren (het CCV)