Heb je een vraag over sociale veiligheid of is er een calamiteit op school? Neem dan contact op met ons Adviespunt.
adviespunt@schoolenveiligheid.nl 030 285 66 16 Meer informatiePesten in het voortgezet onderwijs
Leerlingen hebben een veilige schoolomgeving nodig om zich optimaal te kunnen ontwikkelen. Pesten is een belangrijk onderwerp als het gaat over sociale veiligheid op scholen. Pesten in het voortgezet onderwijs creëert namelijk een onveilige sfeer, die het leer- en ontwikkelklimaat aantast. Het kan grote gevolgen hebben voor het welzijn en de ontwikkeling van leerlingen.
Wat is pesten?
Pesten is een vorm van agressief gedrag waarbij één persoon of een groep een ander pijn probeert te doen. Vaak gebeurt dit voor een langere periode (stelselmatig) en het is meestal gericht op één persoon. Ook is er vaak sprake van machtsongelijkheid. Dat betekent dat de pester bijvoorbeeld fysiek sterker is of een betere sociale positie heeft in de groep. Er bestaan verschillende vormen van pesten. Fysiek pesten is de meest zichtbare vorm van pesten. Maar pesten kan ook verbaal zijn (uitschelden, roddelen), relationeel (buitensluiten), materieel (spullen kapot maken, verstoppen) of online.
Gevolgen van pesten
Als pesten niet tijdig wordt aangepakt kan dit grote gevolgen hebben. Verschillende onderzoeken tonen aan dat slachtoffers van pesten – zelfs nog jaren later – kunnen kampen met psychische problemen, somberheid, angsten, eenzaamheid, onzekerheidsgevoelens en moeite met het aangaan van sociale contacten en relaties. Naast negatieve gevolgen voor de gepeste tast pesten het gevoel van veiligheid aan bij alle leerlingen.
Groepsproces
Pesten is een groepsproces. Kinderen die pesten, doen dat meestal om hun eigen sociale positie in de groep te verbeteren, oftewel hun status te verhogen. Pesten gebeurt daarom ook juist als er publiek bij is, want dat geeft betekenis aan het pesten. Door te lachen of een pester op een andere manier aan te moedigen bevestigen zij de pester.
Schoolbreed aan de slag
Onderzoek van het Kohnstamm Instituut (2024) laat zien dat het verbeteren van het schoolklimaat een positief effect heeft op de sociale veiligheid.
Als we de sociale veiligheid op school willen verbeteren, moeten we eerst zorgen voor een prettig en positief schoolklimaat. Drie elementen spelen daarin een cruciale rol, namelijk: schoolverbondenheid en betrokkenheid, interpersoonlijke relaties en sociale normen en regels.
Lees hier meer: Sociale veiligheid op school – Stichting School & Veiligheid

Pestpreventie - Hoe voorkom je pesten op school?
Als leraar heb je een belangrijke taak in het zoveel mogelijk voorkomen, signaleren en aanpakken van pesten op school en in de klas.
Helemaal voorkomen lukt helaas niet maar je kunt de kans op pesten wel aanzienlijk verkleinen. Hoe? In samenwerking met wetenschappers verzamelde School & Veiligheid vijf wetenschappelijk onderbouwde, praktische tips waarmee je direct aan de slag kunt.
Bekijk hieronder de korte video 5 tips om pesten te voorkomen.
Lees je liever de hele publicatie: klik dan hier:
Werken aan een positieve sfeer in de klas. Vijf tips om pesten te voorkomen.
Alles over het voorkomen van pesten
- Elk jaar organiseert School & Veiligheid de Week tegen Pesten in de eerste weken na de zomer. Samen met kennispartners bieden wij elk jaar nieuw lesmateriaal aan, het hele schooljaar gratis in te zetten. Bekijk op weektegenpesten.nl hoe je mee kunt doen.
- Uit onderzoek blijkt keer op keer dat lhbti+ leerlingen extra kwetsbaar zijn. Ze worden vaker gepest, buitengesloten of uitgelachen. Daarom is het zo belangrijk dat jij als leraar weet wat je kunt doen om dit te voorkomen. Ontvang in dit artikel tips hoe je dat kunt aanpakken: Dit helpt om pesten van lhbti+leerlingen te voorkomen – Gendi
- Met de gratis te downloaden Kletskaartjes over pesten kun je gedurende het hele jaar het onderwerp ‘pesten’ in de klas bespreken. De kaartjes helpen leerlingen benoemen wat zij belangrijk vinden in de omgang met elkaar en wat ze daar zelf aan bijdragen.
– Kletskaartjes over pesten
– Kletskaartjes over grapjes en pesten (vo)
Maar wat als er al een pestsituatie is? Hoe grijp je dan in?
Pesten is niet altijd te voorkomen, ondanks alle inzet. En wat doe je dan?
Samen met Universiteit Utrecht en KiVa ontwikkelden we een systematische aanpak die je helpt inzicht te krijgen in de functie van pestgedrag en je handelen daarop af te stemmen. Je leest er alles over in ‘Vijf stappen om in te grijpen bij pesten’.
De aanpak helpt je om inzicht te krijgen in de functie van het pestgedrag en om je handelen daarop af te stemmen. Daarmee vergroot je de kans dat het pesten stopt.
Lees hier de publicatie: Vijf stappen om in te grijpen bij pesten – Stichting School & Veiligheid
Alles over het ingrijpen bij een pestsituatie
- Online incidenten tussen leerlingen kunnen grote impact hebben op de veiligheid en het welzijn binnen een school. Denk aan het verspreiden van vernederende beelden, bedreigingen via sociale media, uitsluiting in groepsapps of gevaarlijke online challenges. Het Stappenplan: omgaan met online incidenten helpt scholen om in zulke situaties snel, zorgvuldig en doelgericht te handelen. Download het gratis stappenplan hier: Stappenplan: omgaan met online incidenten – Stichting School & Veiligheid.
Welke wetten en regels zijn er voor de school?
Scholen zijn verplicht beleid te voeren op het aanpakken en voorkomen van pesten: dat staat in de wet Veiligheid op school.
Wat betekent de wet Veiligheid op school?
De wet Veiligheid op school heeft tot doel om pesten aan te pakken en de veiligheid voor leerlingen op school te vergroten. Scholen moeten op basis van de wet:
1. Een actief veiligheidsbeleid voeren gericht op het tegengaan van pesten
Elke school heeft expliciet de taak actief beleid te voeren gericht op een sociaal veilige school voor alle leerlingen.
Het Digitaal veiligheidsplan biedt ondersteuning bij het vormgeven, actualiseren en verbeteren van het veiligheidsbeleid op jouw school. Meer weten over het digitaal veiligheidsplan?
- Lees het artikel Digitaal veiligheidsplan
2. Er zorg voor dragen dat bij een persoon ten minste de volgende taken zijn belegd:
- het coördineren van het beleid in het kader van het tegengaan van pesten;
- het fungeren als aanspreekpunt in het kader van pesten.
Voor ouders en leerlingen is het van belang dat zij bij iemand terecht kunnen op school wanneer zij te maken krijgen met pesten. De wet schrijft voor dat er op iedere school een persoon is die fungeert als vast aanspreekpunt. Ook moet iemand binnen de school het beleid tegen pesten coördineren. Het gaat hierbij nadrukkelijk om het beleggen van taken en niet het creëren van een nieuwe functie.
- Lees het artikel Aanspreekpunt pesten en coördineren anti-pestbeleid voor informatie over het beleggen van deze taken.
3. De veiligheidsbeleving van leerlingen monitoren met een instrument dat een representatief en actueel beeld geeft;
Voor het voeren van een gericht veiligheidsbeleid is het nodig dat je inzicht hebt in de feitelijke en ervaren veiligheidsbeleving en het welbevinden van leerlingen. Om hier een actueel en representatief beeld van te krijgen, schrijft de wet voor dat scholen jaarlijks de veiligheidsbeleving monitoren. Je bent als school vrij in de keuze van het monitoring instrument. Het instrument moet wel valide zijn, betrouwbaar zijn en voldoen aan de wettelijke eisen.
- Bekijk ook het artikel Monitoring
Het anti-pestprotocol
Een onderdeel van het veiligheidsplan kan een anti-pestprotocol zijn. Vaak schrijven scholen hier alleen in wat zij doen om pestgedrag te signaleren en pestgedrag aan te pakken. Maar het is ook goed om hierin op te nemen wat je als school doet om pesten te voorkomen.
Meer weten?
- Artikel Anti-pestprotocol
Toezicht op veiligheidsbeleid en monitoring veiligheid
De Inspectie van het Onderwijs controleert of onderwijsinstellingen maatregelen nemen voor een veilige omgeving. Het gaat dan om een veilige omgeving voor zowel leerlingen en studenten als het onderwijspersoneel. De Inspectie let er vooral op of scholen de sociale veiligheid van hun leerlingen monitoren. Scholen kiezen hoe zij meten, als zij maar aan de wettelijke eisen voldoen. Ook controleert de Inspectie of er op scholen een vast aanspreekpunt voor pesten is. Leerlingen en ouders die met pesten te maken krijgen moeten altijd met hun verhaal bij iemand terecht kunnen op school. Indien nodig, moet de school het veiligheidsbeleid aanpassen. Het schoolbestuur is hiervoor verantwoordelijk.
(Bron: Rijksoverheid)