Download de factsheet

Download het volledige onderzoeksrapport ‘Ervaringen van onderwijsprofessionals met de invloed van de manosfeer op de sociale veiligheid binnen het onderwijs’, Rapport voor Stichting School & Veiligheid, door Ipsos i&o, maart 2026

1. Een gedragen norm

Zorg voor een duidelijke, schoolbrede norm waarin het hele team zich uitspreekt tegen seksistische opmerkingen en grensoverschrijdend gedrag. Als iedereen dezelfde lijn volgt, ontstaat er duidelijkheid en is het makkelijker om ongewenst gedrag te begrenzen. Dat helpt om samen een veilige en respectvolle omgeving te creëren voor alle leerlingen en medewerkers.

2. Begrenzen en uitnodigen

Grijp in bij gedrag of opmerkingen die onveilig voelen, ook als ze worden gebracht als ‘grapje’. Maak duidelijk waar de grens ligt, maar blijf ook in gesprek. Vraag door en nodig leerlingen uit om na te denken over wat erachter zit. Zo blijf je in verbinding en stimuleer je zelfreflectie.

3. Ruimte voor dialoog

Probeer niet meteen in discussie te gaan of ideeën te corrigeren, maar blijf nieuwsgierig naar wat leerlingen denken en voelen. Geef ruimte aan verschillende perspectieven en ervaringen over thema’s zoals identiteit, relaties en verwachtingen. Zo leren leerlingen elkaar beter begrijpen en ontstaat er meer respect.

4. Nieuwsgierigheid naar de online wereld

Jongeren brengen veel tijd online door, in een wereld die voor volwassenen soms lastig te volgen is. Toch kun je als leraar juist daar het verschil maken door interesse te tonen. Praat met ze over wat ze online meemaken. Ook de leuke dingen! Bespreek samen wat wenselijk gedrag is en wat niet. Je hoeft geen expert te zijn om waardevolle gesprekken te voeren over gedrag, normen en keuzes maken.

5. Een positief perspectief voor jongens

Stimuleer jongens om gevoelens te herkennen en te delen, en om naar elkaar te luisteren. Laat zien dat kwetsbaarheid geen zwakte is, maar juist kracht. Door positieve mannelijke voorbeelden te laten zien in verhalen, video’s of (les)voorbeelden, bied je een breder en gezonder beeld van mannelijkheid.

6. Doorbreek genderstereotypen

Let bewust op je taalgebruik, voorbeelden en lesmateriaal. Kleine keuzes maken een groot verschil in hoe leerlingen naar zichzelf en anderen kijken. Door stereotype beelden te doorbreken, geef je leerlingen de ruimte om hun eigen identiteit te ontwikkelen.

7. Burgerschapsonderwijs versterken

Gebruik burgerschapsonderwijs om thema’s zoals gelijkwaardigheid, gendernormen, respect en verantwoordelijkheid te bespreken. Stimuleer leerlingen om kritisch te denken en naar elkaar te luisteren. De klas is een belangrijke plek om hiermee te oefenen in de praktijk.

8. Ondersteuning en professionalisering

Zorg dat onderwijsprofessionals zich gesteund voelen en zich kunnen blijven ontwikkelen. Bied ruimte voor scholing en het uitwisselen van ervaringen bijvoorbeeld in intervisie. Dit versterkt het vertrouwen en helpt om beter om te gaan met lastige situaties in de klas.

9. Actief leiderschap

Doorbreek beperkende ideeën over mannelijkheid door als schoolleiding duidelijk positie te nemen. Laat zien dat je voor gelijkwaardigheid en sociale veiligheid. Geef dit onderwerp blijvende aandacht. Neem ervaringen van (vrouwelijke) medewerkers serieus en wacht niet af tot signalen vanzelf komen. Door actief te luisteren en door te vragen, creëer je een veilige omgeving waarin iedereen zich kan uitspreken.

10. Een goede band met leerlingen

Investeer in een warme en betrouwbare relatie met je leerlingen. Leerlingen die zich gezien en gesteund voelen, gedragen zich vaker positief en gaan beter met elkaar om. Een goede band helpt ook om open gesprekken te voeren over lastige thema’s, zoals ideeën over mannelijkheid en vrouwelijkheid.

Download de 10 adviezen: (pdf)

Al het onderstaande aanbod van School & Veiligheid en Worden Wie Je Bent is gratis, behalve de spellendoos Gedragen Gedrag.

Workshop: Omgaan met de manosfeer op school

In deze docentenworkshop van de alliantie Worden Wie Je Bent leer je waar de manosfeer vandaan komt, waarom deze zo aantrekkelijk kan zijn voor jongens en welke risico’s er zijn voor keuzevrijheid en sociale veiligheid. Maar vooral: wat kun jij doen? Hoe voer je het goede gesprek met je leerlingen?

Workshop Omgaan met de manosfeer

Kletskaartjes over (online) gendernormen

Met de kletskaartjes over (online) gendernormen kun je met leerlingen in gesprek over onbewuste verwachtingen over hoe vrouwen en mannen, meiden en jongens zich zouden ‘horen’ te gedragen, kleden en voelen.

Kletskaartjes versie po | versie vo

Grip op online gedrag

Bij het werken aan een veilig schoolklimaat is aandacht voor online gedrag en de online leefwereld van jongeren onmisbaar. Deze publicatie (met infographic) beschrijft drie kerntaken van de school om online gedrag positief te begeleiden.

Grip op online gedrag

Dialoog onder Druk

De e-learning Dialoog onder Druk geeft leraren ondersteuning bij het voeren van lastige gesprekken. Het geeft je gereedschap om spanningen en polarisatie in de klas op een professionele manier om te zetten in waardevolle lessen.

E-learning Dialoog onder Druk

5 Tips voor meer verbinding met jongens als mens

Jongens groeien vaak op met het idee dat ze sterk, zelfstandig en emotieloos moeten zijn. Als docent kun je (ook) jongens de ruimte geven voor emotionele ontwikkeling, verbinding en een veilige omgeving waarin ze zich gezien en gewaardeerd voelen.

Worden Wie Je Bent: 5 Tips voor verbinding met jongens

Gedragen Gedrag

Het spel ‘Gedragen Gedrag’ is om gewenst en ongewenst gedrag bespreekbaar te maken en samen tot afspraken en regels te komen en bespreken welk gedrag wel/niet acceptabel is. Speel het met je team of met leerlingen.

Gedragen Gedrag versie po | versie vo/mbo

12 tips om gendernormen te verruimen

Hoe kun je onderwijsprofessional een positief, veilig en inclusief schoolklimaat neerzetten met gelijke kansen voor alle leerlingen en studenten, ongeacht hun gender. Zo ingewikkeld is dat eigenlijk niet.

Artikel: 12 tips om gendernormen te verruimen

Gastles: Imagine Your Future

Weinig meiden komen terecht in techniek of ict, en maar weinig jongens in zorg of onderwijs. Waarom? In deze workshop leren leerlingen hoe genderstereotypen werken en hoe normen invloed kunnen hebben op hun kleine en grote keuzes.

Worden Wie Je Bent / Emancipator: Imagine your future

Vijf stappen om in te grijpen bij pesten

Deze publicatie geeft inzicht in de functie van pestgedrag. Hoe kun je als leraar je handelen hierop afstemmen? Samen met Universiteit Utrecht en KiVa ontwikkelde School & Veiligheid een systematische aanpak van 5 stappen.

Vijf stappen om in te grijpen bij pesten

Pedagogische wegwijzers naar seksuele integriteit

Wat kun je als doen als leraar om een open, veilig en seksueel-integer klimaat te scheppen? Acht pedagogische wegwijzers helpen bij het werken aan seksuele integriteit in alledaagse klassensituaties.

Wegwijzers voor het po | voor het vo

Intervisiespel: De Kijkroute

Aan de hand van filmpjes over alledaagse situaties over seksualiteit en gender op school, verbeter je samen met collega’s je pedagogisch vakmanschap in het werken aan seksuele integriteit op school.

Kijkroute versie po | versie vo

Visual: Genderbewust handelen

Hoe geef je ruimte aan leerlingen en studenten om genderonafhankelijke keuzes te maken? Download de visual ‘Genderbewust handelen’ van Gendi met tips en zie in één oogopslag welke eenvoudige dingen jij als leraar kunt doen.

Drie visuals voor po, vo en mbo

Alliantie Worden Wie Je Bent (WWJB)

Op de WWJB-website vind je tal van gratis aanbod om op school te werken aan gendergelijkwaardigheid: een Bias Buster voor teams, een genderscan voor de school, gastlessen, een boekenlijst, een toolkit voor schoolleiders en nog veel meer.

Website Worden Wie Je Bent

Adviespunt van School & Veiligheid

Wil je als professional sparren over een situatie op school waarbij de sociale veiligheid een rol speelt? Bijvoorbeeld een situatie waarbij mogelijk manosfeer-invloeden meespelen? Bel ons Adviespunt en onze experts denken (gratis) met je mee!

Adviespunt School & Veiligheid

Tips & tools van andere organisaties

Beeld & Geluid: Digitaal lesmateriaal bij de Netflix-serie Adolescence

Expertisepunt Burgerschap: Scholing voor het voeren van het Schurende Gesprek

Rutgers: Methode met training LEFgozers

WIS Educatie: Audiospel Het is maar een grap

Wat is de manosfeer?

De manosfeer is een verzamelnaam voor online infuencers die mannen voorspiegelen dat ze pas meetellen als ze rijk en gespierd zijn, met een mooie, onderdanige vrouw aan hun zijde. Het gaat dus om online content van mannen voor mannen. Het idee: mannen zijn slachtoffer van feminisme en moeten hun macht over vrouwen terugkrijgen door een sterke en succesvolle man te zijn. Dit komt uit radicale online groepen met vrouwenhaat, maar staat nu ook op TikTok, Instagram en YouTube. Daar zit het verweven in video’s over fitness, ondernemen, spiritualiteit of relaties. De boodschap: ‘een traditionele rolverdeling is goed, mannen moeten dominant zijn en vrouwen zijn emotioneel en verzorgend.’ Voor jongens kan dit leiden naar steeds extremere content en radicale (online) groepen.

Hoe komen jongeren in contact met de manosfeer?

Jongeren kunnen via sociale media vrij makkelijk manosfeer-content tegenkomen. Het is bijvoorbeeld te vinden via kanalen en accounts over voeding en beweging, crypto-investeerders, spiritualiteit en religie. De influencers die dit gedachtegoed verspreiden noemen zichzelf bijvoorbeeld ‘coach’, ‘ondernemer’, of ‘personal trainer’. Doordat manosfeer-content ook tussen mainstream content wordt geplaatst, kunnen jongeren al snel in aanraking komen met deze content zonder er zelf naar op zoek te gaan. Het algoritme kan jongeren vervolgens steeds vaker dezelfde content voorschotelen, waardoor ze in een zogeheten ‘echokamer’ kunnen belanden. In deze echokamer worden ideeën voortdurend bevestigd en kunnen ze snel extremer worden.

Wat was de aanleiding voor dit onderzoek?

School & Veiligheid ontvangt al langere tijd signalen van scholen en onderwijsprofessionals dat ideeën uit de manosfeer zichtbaar worden in het gedrag van leerlingen en spanningen in de klas veroorzaken. Internationale studies uit het Verenigd Koninkrijk en Australië bevestigen dat de verspreiding van misogyne denkbeelden een negatieve impact heeft op het schoolklimaat. Om te bepalen hoe de situatie er in Nederland voorstaat, vroeg School & Veiligheid samen met de alliantie Worden Wie Je Bent aan onderzoeksbureau Ipsos i&o een grootschalig onderzoek uit te voeren.

Wat was het doel van dit onderzoek?

Het doel was om inzicht te krijgen in hoe de manosfeer in de ogen van onderwijsprofessionals de sociale veiligheid beïnvloedt én in kaart te brengen wat zij nodig hebben om hiermee om te gaan. Met deze inzichten kunnen we ons aanbod afstemmen op de behoefte van het onderwijs, en kunnen we dit thema agenderen bij bijvoorbeeld beleidsmakers.

Wat laten de onderzoekscijfers zien?

Het onderzoek laat zien dat de manosfeer een negatieve invloed heeft op de sociale veiligheid in het Nederlandse onderwijs. Het laat bijvoorbeeld zien dat manosfeer-gerelateerd gedrag van jongens te zien is in verbale agressie, pestgedrag, onbegrip tussen meiden en jongens, en de kwaliteit van de dialoog in de klas omlaaghaalt. Onderwijsprofessionals zien dat meiden, lhbti+-leerlingen, maar ook jongens zelf ongemak of onveiligheid ervaren door dit gedrag. Driekwart van de onderwijsprofessionals maakt zich in enige mate zorgen over jongens en over de negatieve invloed van de manosfeer op de sociale veiligheid op school. Zeven van de tien professionals vinden dat er meer met leerlingen gepraat moet worden over mannelijkheid en vrouwelijkheid, gelijkwaardigheid en mediawijsheid. Ook laat het onderzoek zien dat meer dan de helft van de onderwijsprofessionals behoefte heeft aan ondersteuning bij het omgaan met manosfeer invloeden.

Wat heeft de manosfeer te maken met sociale veiligheid op school?

Manosfeer-content richt zich met name op tienerjongens en biedt ogenschijnlijk eenvoudige antwoorden op vragen rond identiteitsontwikkeling. De ‘oplossingen’ die de manosfeer aanbiedt — weer een ‘echte’ man worden door te sporten, rijk te worden en je dominant op te stellen — lijken onschuldig. Een deel van de manosfeer-content bevat echter schadelijke stereotype ideeën over hoe mannen en vrouwen zouden moeten zijn. Ook deze beperkende ideeën over genderrollen en misogyne uitspraken van influencers kunnen jongens overnemen. Denk daarbij aan denigrerende opmerkingen, seksistische grappen, pestgedrag, en intimiderend of agressief gedrag richting leerlingen die transgender, non-binair of homoseksueel zijn. Dit soort gedrag zorgt voor onveiligheid, terwijl je veilig voelen op school een belangrijke voorwaarde is om tot leren te kunnen komen.

Hoe herken je aan leerlinggedrag of iemand beïnvloed wordt?

Let onder meer op leerlingen die: verwijzen naar Andrew Tate of andere manfluencers, uitspraken doen over traditionele rolverdelingen (‘vrouwen horen niet te werken’), een fixatie hebben op geld en status als mannelijke waarden, denigrerende grappen maken over vrouwen of lhbti+-mensen, of de inbreng van vrouwelijke docenten of medeleerlingen minimaliseren. Het kan zijn dat een leerling zich steeds meer terugtrekt, veel tijd online doorbrengt en steeds negatievere opvattingen heeft over vrouwen en relaties.

Is de manosfeer gevaarlijk, of is het gewoon een mening?

Niet alles in de manosfeer is per definitie gevaarlijk. Sommige jongens en mannen vinden er erkenning, steun of een gevoel van gemeenschap. Maar de content varieert van gematigd tot zeer extreem. Extreme content die oproept tot geweld tegen vrouwen vormt uiteraard een gevaar. Meer gematigde content is op zichzelf niet onwenselijk, maar wordt gevaarlijk wanneer ideeën leiden tot strikte gendernormen of gebruikt worden om bestaande rechten van vrouwen en lhbti+-personen te ontkennen, of leidt tot discriminerend en gewelddadig gedrag.

Hoe herken je manosfeer-content aan taal?

Manosfeer-content is te herkennen aan bepaalde termen. Een paar voorbeelden:

• 80/20-regel: de overtuiging dat 80% van de vrouwen alleen valt op 20% van de mannen, waardoor de rest kansloos zou zijn.
• Alpha’s (sterke, succesvolle, dominante mannen) en beta’s (zwakkere en minder aantrekkelijke mannen).
• Bodycount: het aantal bedpartners van meiden of vrouwen, hierdoor zou hun waarde worden bepaald als partner.
• Incel: een samenvoeging van ‘involuntary celibate’ (onvrijwillig celibatair), wat verwijst naar een online subcultuur van (vaak jonge) mannen die geen seksuele of romantische relaties hebben, maar dat wel willen. Deze gemeenschap wordt gekenmerkt door frustratie, afwijzing en soms extreme vrouwenhaat (misogynie).

Hoe creëer je een sociaal veilig klimaat als manosfeer-content normaal lijkt in de klas?

Wij reiken hiervoor verschillende adviezen aan voor scholen. Denk aan: een gedragen norm stellen en handhaven, een warme band onderhouden met leerlingen, ruimte maken voor dialoog over gelijkwaardigheid en identiteit, en oprechte interesse tonen in de online belevingswereld van leerlingen.

Zijn er concrete lessen of materialen beschikbaar?

Ja. Naast het aanbod van School & Veiligheid zelf kun je je verdiepen in materiaal van externe partners, zoals de alliantie Worden Wie Je Bent, het LEFgozers-programma van Rutgers (gericht op jongens, masculiniteit en respectvolle relaties) of het Adolescence-lessenpakket van Beeld & Geluid. Meer praktische tips vind je bij ‘Tips & tools’.

Mijn collega’s of schoolleiding herkennen het probleem niet.

Wat kan ik doen? Gebruik de onderzoekscijfers van School & Veiligheid als gespreksopener in een teammeeting. Probeer hierin niet te overtuigen, maar laat zien waarom jij dit thema belangrijk vindt. Je kunt het ook verbinden aan de wettelijke zorgplicht voor sociale veiligheid (Wet sociale veiligheid op school, 2015).

Hoe zorg je dat je er niet alleen voor staat bij dit thema?

Vraag bijvoorbeeld collega’s naar hun ervaringen met leerlingen of studenten. Wat horen zij in het klaslokaal, in de aula? Hoe gaan jullie om met grensoverschrijdende uitspraken of opvattingen die botsen met de waarden van de school? Hoe kunnen jullie elkaar ondersteunen? Bespreek je ervaringen en behoeften aan ondersteuning in het team of met het management. Agendeer het gesprek hierover: Wat zijn onze eigen opvattingen over mannelijkheid, vrouwelijkheid en gendernormen? Wat is hierin de visie van de school? Voer dit gesprek om samen een norm te kunnen stellen. Als iedereen dezelfde grens trekt en reageert op bijvoorbeeld seksistische grappen, heb je een grotere impact en sta je er niet alleen voor.

Kan ik ook leerlingen zelf betrekken bij dit thema?

Ja. Je kunt leerlingen bevragen één-op-één, het laten uitvragen bij de leerlingenraad, of het bespreekbaar maken via een lessenserie — bijvoorbeeld aan de hand van de serie Adolescence via Beeld & Geluid, of via het dialoogmodel van de e-learning Dialoog onder Druk. De uitkomsten kun je vervolgens inbrengen bij je teamleden en management.

Het onderzoek ‘Ervaringen van onderwijsprofessionals met de invloed van de manosfeer op de sociale veiligheid binnen het onderwijs’ is uitgevoerd door Stichting School & Veiligheid vanuit de alliantie Worden Wie Je Bent (WWJB).

School & Veiligheid is expert op het gebied van sociale veiligheid in het onderwijs. Worden Wie Je Bent werkt aan het bevorderen van keuzevrijheid en sociale veiligheid door het verruimen van beperkende gendernormen op school. De alliantie bestaat uit School & Veiligheid, Emancipator, VHTO en Movisie. Dit onderzoek is mogelijk gemaakt met financiering van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

De dataverzameling en rapportage van het onderzoek zijn uitgevoerd door Ipsos I&O, een onafhankelijk onderzoeksbureau, in nauwe samenwerking met School & Veiligheid en WWJB. In maart 2026 vulden 487 onderwijsprofessionals een digitale enquête in. De deelnemers werkten in het primair onderwijs (groep 7/8), voortgezet onderwijs, middelbaar beroepsonderwijs en speciaal onderwijs, verspreid over heel Nederland.

De bevindingen geven een betrouwbaar beeld van wat er leeft onder professionals in het onderwijs. De brede spreiding van de respondenten over onderwijstypen, regio’s en functies maakt dat de resultaten van het onderzoek indicatief zijn, maar niet representatief.

De resultaten van dit onderzoek zijn gebaseerd op de ervaringen en percepties van onderwijsprofessionals. Deze waarnemingen kunnen uiteraard verschillen van wat leerlingen en studenten ervaren als werkelijkheid.