De Gouden Weken en Zilveren Weken

De eerste weken aan het begin van het schooljaar worden de Gouden Weken genoemd. Deze weken zijn bij uitstek geschikt om een fundament neer te zetten voor een goede groepsvorming en fijne sfeer.  Na de kerstvakantie volgen de Zilveren Weken. Ook dit is een goed moment om opnieuw aandacht te besteden aan de samenwerking, de sfeer en de onderlinge verhoudingen in de klas. 

De Gouden en Zilveren Weken zijn belangrijke momenten binnen een doorlopend proces van groepsvorming, maar de aandacht voor de groep blijft gedurende het hele schooljaar van belang. 

Groepsdynamiek

Hoe groepsdynamiek werkt en op welke manier jij er als leraar concreet aan kunt bijdragen, lees je in ons artikel Groepsdynamica in de klas. Je leest hierin wetenschappelijke inzichten over groepsprocessen en  hoe je deze als leraar in de klas ten positieve kunt beïnvloeden.

10 tips voor de Gouden Weken

De eerste weken van het schooljaar – de Gouden Weken – zijn bepalend voor het creëren van een fijne, veilige sfeer in de groep. Leerlingen verkennen elkaar, de leraar en de regels. In deze periode worden de (online) normen en waarden van een groep bepaald. De leraar speelt in deze fase een belangrijke rol. Hoe maak je nu samen met leerlingen een goede start van het schooljaar? En hoe stimuleer je een positieve groepsvorming waar je een jaar lang plezier van hebt, offline & online? Wij geven je hiervoor 10 tips! 

Tip 1: Neem de tijd om elkaar echt te leren kennen

Neem in de Gouden Weken de tijd om elkaar écht te leren kennen. Zorg ervoor dat leerlingen elkaar leren kennen, maar ook jou als leraar. Dit versterkt de onderlinge verbondenheid en zorgt voor meer begrip en empathie naar elkaar. Trek daarom voldoende tijd uit voor werkvormen rondom kennismaking. Zitten de leerlingen al langer bij elkaar in de klas? Focus op elkaar nog beter leren kennen; wat weten ze bijvoorbeeld nog niet van elkaar? En welke rol speelt online hierbij? 

• Ben je op zoek naar een werkvorm om elkaar te leren kennen? Onze partner Respect Foundation heeft speciaal voor de Gouden Weken een passend lesaanbod voor po, vo, mbo en go:  
• Bekijk de lessen op LessonUp https://www.lessonup.com/nl/channel/respect-education  

Tip 2: Doe zo veel mogelijk groepsvormende activiteiten

De eerste zes weken van het schooljaar worden de groepsnormen en onderlinge verhoudingen bepaald. Groepsvormende activiteiten dragen bij aan het neerzetten van een positief groepsklimaat. Neem aan het begin van het schooljaar daarom elke dag de tijd voor groepsvormende activiteiten.

• Zoek je inspiratie? Op weektegenpesten.nl vind je voldoende lesmaterialen hiervoor, gedurende het gehele schooljaar.

Tip 3: Stel samen de groepsregels op

Stel samen met de klas de (online) groepsregels op. Als je deze samen met je leerlingen opstelt zorg je ervoor dat het gezamenlijke (online) normen zijn en leerlingen zich er sneller aan conformeren. Bespreek samen ook het doel van de regels en formuleer ze positief. Vijf à tien regels zijn voldoende. Bespreek en evalueer de afspraken op regelmatige basis. Wat gaat goed? Wat is nog moeilijk? Hoe kunnen we elkaar hierbij helpen? Zijn er aanpassingen van de regels nodig? 

• Wil je weten waarom groepsnormen zo belangrijk zijn om pesten te voorkomen? Lees er meer over in onze publicatie ‘Vijf tips om pesten te voorkomen’ Primair onderwijs en Voortgezet onderwijs.  

Tip 4: Zorg ervoor dat klasgenoten veel met elkaar samenwerken

Door veel met elkaar samen te werken, leren leerlingen elkaar beter kennen en begrijpen. Daarnaast versterk je het wij-gevoel in de klas als ze samenwerken aan een gezamenlijk doel. Leerlingen kunnen op verschillende manieren leren samenwerken, zoals door coöperatieve werkvormen of spellen te gebruiken en aan gezamenlijke projecten te werken. Hierbij is het natuurlijk wel van belang om het samenwerken in wisselende samenstellingen te laten gebeuren, zodat zoveel mogelijk klasgenoten ervaring opdoen in het samenwerken met elkaar.

Tip 5: Ontwikkel rituelen met elkaar

Een ritueel is een gebruik dat steeds terugkeert bij een bepaalde gebeurtenis. Bijvoorbeeld elkaar op een bepaalde manier begroeten als je ’s morgens de klas binnenkomt. Of ’s ochtends altijd starten met een verhaal of een gesprek. Een ritueel doet veel; het zorgt voor herkenbaarheid en structuur en geeft leerlingen de mogelijkheid even los te komen van het alledaagse. Leerlingen onthouden zo’n moment niet alleen, maar het versterkt ook het gemeenschapsgevoel omdat ze dit moment met elkaar beleven.

• Wil je hier meer over lezen? Eén van onze partners, Kwintessens, heeft voor het po een mooi artikel geschreven mét praktische tips: https://www.kwintessens.nl/rituelen-in-de-klas  
• Voor het vo en mbo verwijzen we je graag naar dit artikel met praktische tips: De kracht van rituelen in de klas: waarom herkenbare structuren het onderwijs sterker maken | Metis Onderwijsadvies

Tip 6: Werk aan een warme band met je leerlingen

Een warme leraar-leerling relatie heeft een positief effect op de ontwikkeling van leerlingen en bevordert een positieve sfeer in de klas.  Leerlingen die een positieve relatie met hun leraar hebben, zijn gemotiveerder en meer betrokken bij school, presteren beter, vertonen meer pro-sociaal gedrag en hebben betere relaties met leeftijdsgenoten.  Hoe kun je je leerlingen in de Gouden Weken beter leren kennen?  

• Neem de tijd en toon oprechte interesse in elke leerling: wie zijn ze, wat is de gezinssituatie, welke hobby’s en talenten heeft elke leerling, wat houdt hen bezig? Hanteer een open houding, luister vooral en stel vragen. Door één-op-één tijd met je leerlingen en leerlingen te ‘prijzen’ versterk je de band. 
• Meer lezen over hoe je kunt werken aan de relatie met je leerlingen? 
  Po: https://www.onderwijskennis.nl/kennisbank/leidraad-leerkracht-leerling-relatie-po
  Vo: https://www.onderwijskennis.nl/kennisbank/leidraad-leraar-leerling-relatie-vo 

Tip 7: Benadruk positief gedrag

Door positief gedrag te benadrukken, versterk je het vertrouwen van leerlingen in jou als leraar en voorkom je verstorend gedrag in de klas. Wanneer je gewenst gedrag benoemt, moedig je leerlingen aan dit gedrag te herhalen, zelfs als het om kleine dingen gaat. Het is effectiever om gewenst gedrag te stimuleren, dan om ongewenst gedrag te corrigeren. Geef daarom meer complimenten dan negatieve kritiek.

Natuurlijk betekent dit niet dat je ongewenst gedrag niet mag begrenzen, maar doe dit op een manier die de relatie met de leerling behoudt. Dit doe je door het gedrag of de taal te begrenzen en direct door te vragen: “Wat is er aan de hand dat je je zo gedraagt?” Toon oprechte interesse en laat zien dat je het gedrag afkeurt, niet de leerling zelf.

• Wil je meer weten over begrenzen & uitnodigen? Bekijk onze gratis e-learning Dialoog onder Druk. Module 4 richt zich specifiek op deze competentie. 

Tip 8: Wees zelf het voorbeeld

Leerlingen nemen een voorbeeld aan jou als leraar. Ze observeren jouw interacties met klasgenoten en nemen vaak gedrag van jou als leraar over. Jouw eigen gedrag beïnvloedt dus hoe leerlingen denken dat ze zich moeten gedragen. Geef het goede voorbeeld in de omgang met elkaar en houd jezelf ook aan de gemaakte groepsafspraken.

Tip 9: Leer ouders kennen

Bij elk kind horen ouders en/of verzorgers, die vervullen de belangrijkste rol in hun leven. Wil je het kind kennen, investeer dan ook in het oudercontact. Een goede samenwerking tussen jou en de ouders van je leerlingen draagt positief bij aan de ontwikkeling van kinderen. Maak aan het begin van het schooljaar daarom persoonlijk contact met alle ouders, investeer in kennismaking en bespreek wederzijdse verwachtingen. 

• Lees meer over hoe je ouders als partners betrekt in onze inforgraphic ‘Ouders als parters in schoolveiligheid’ 

Tip 10: Informeer leerlingen over pestgedrag

En bespreek waar ze terecht kunnen als ze hiermee te maken krijgen.

Pesten komt op elke school voor. Bespreek met leerlingen wat pesten is, welke effecten het heeft, welke rollen er zijn en wat ze kunnen doen als ze pesten opmerken. Daarnaast moeten leerlingen weten bij wie ze terecht kunnen op school als ze te maken hebben met een pestprobleem. Ze moeten erop kunnen vertrouwen dat het pestprobleem serieus wordt aangepakt. Zorg daarom dat het aanspreekpunt pesten duidelijk is voor zowel leerlingen als ouders. Denk als aanspreekpunt bijvoorbeeld aan de interne vertrouwenspersoon. 

• Lees meer over aanspreekpunt en coördineren anti-pestbeleid op school in dit artikel. 
• Of bestel onze posters vertrouwenspersoon en aanspreekpunt pesten, zodat je in de school kunt laten zien bij wie leerlingen terecht kunnen als ze te maken hebben met een pestprobleem. 

De Zilveren Weken

Na de kerstvakantie begint niet alleen een nieuw kalenderjaar, maar ook een nieuwe fase in de groepsvorming: de Zilveren Weken. Het is dan vaak weer even zoeken met elkaar als klas. Wat waren ook alweer de groepsregels? Hoe willen we met elkaar omgaan? En waar willen we ons samen voor inzetten komend half jaar?

Waar we in september tijdens de Gouden Weken volop investeren in het vormen van een fijne, veilige groep, bieden de Zilveren Weken dé kans voor reflectie en verbinding. Door hier juist nu de tijd voor te nemen, leg je een mooie basis voor de rest van het schooljaar.

Zes tips voor succesvolle Zilveren Weken

Tip 1: Blik terug en kijk vooruit

Kijk met je leerlingen terug op de eerste helft van het schooljaar. Wat vonden leerlingen fijn in de groep? Wat vonden ze moeilijk met elkaar? En wat willen ze graag anders de komende periode? Spreek doelen met elkaar af voor de komende periode en bespreek hoe eenieder hieraan bij kan dragen. Zo werk je samen aan eigenaarschap en groepsverantwoordelijkheid.

• Ben je op zoek naar een werkvorm om terug te blikken en vooruit te kijken met jouw klas? Onze partner Respect Foundation heeft speciaal voor de Zilveren Weken een passend lesaanbod voor po, vo, mbo en go: ‘Gelukkig nieuwjaar!’.
  Bekijk de lessen op LessonUp

Tip 2: Herhaal de klassenafspraken en stel waar nodig bij

De Zilveren Weken zijn hét moment om de afspraken weer met elkaar onder de loep te nemen en waar nodig bij te stellen. Zijn er afspraken die niet meer nodig zijn of die jullie juist willen toevoegen? Maak de afspraken ook zichtbaar in de klas. Bijvoorbeeld door ze op creatieve wijze te laten verbeelden of op te schrijven door de leerlingen.

• Wil je de klassenafspraken met elkaar herzien? Gebruik dan het spel Gedragen Gedrag als hulpmiddel om met je klas in gesprek te gaan over (on)gewenst gedrag en afspraken. Er is een versie voor po en een versie voor vo/mbo.

Tip 3: Maak ruimte voor groepsvormende activiteiten

Groepsvorming stopt nooit, dat gaat het hele jaar door. Plan bewust activiteiten waarin samenwerking, plezier en vertrouwen centraal staan. Denk aan teambuildingsspellen, samenwerkingsopdrachten en gezamenlijke projecten.

• Gebruik in het po, vo en go bijvoorbeeld de Kletskaartjes Pesten. Hiermee houd je het gesprek over groepsdynamiek en pesten het hele jaar levend.
• Ontdek hoe je als klas een team kunt zijn (vo) door op een leuke manier aan een positieve groepsdynamiek te werken.  Aangeboden door onze partner Tumult.

Tip 4: Praat met elkaar over ‘jezelf kunnen zijn’

Hoe meer je jezelf kunt zijn, hoe veiliger je je voelt in de groep. Hoeveel ruimte is er in de klas voor leerlingen om zichzelf te kunnen zijn? Mag je verschillend zijn in uiterlijk, in gedrag, karakter of mening? Denk hierbij ook aan ruimte voor gender- en seksuele diversiteit. Op zoek naar inspiratie, tips of werkvormen?

• Voor leerlingen in groep 3 t/m 8 is er het kwartetspel Met wie woon jij? van Gendi.nl. Het spel is een leuke manier om speels aan de slag te gaan met diversiteit in gezinnen. Leerlingen leren elkaar beter kennen en begrijpen.
• Ben je specifiek op zoek naar hoe je veilig ruimte maakt voor gender en seksuele diversiteit tijdens de Zilveren Weken? Op Gendi.nl vind je inspiratie.
  Bekijk gendi.nl – Zilveren Weken

Tip 5: Blijf praten met ouders

De sfeer in de klas bouw je ook met ouders. Betrek hen bij de Zilveren Weken. Bijvoorbeeld door de vernieuwde groepsregels en de groepsdoelen voor de komende periode te delen. Zo bied je ouders ook ruimte om terug te blikken en vooruit te kijken in het belang van het groepsproces.

Tip 6: Onderhoud de warme band met je leerlingen

Leerlingen hebben in een vakantie weer van alles meegemaakt, leuke dingen, mooie dingen, maar misschien ook moeilijke dingen. Toon oprechte interesse. Een vriendelijk woord bij de deur, een kort gesprek of een compliment kan al veel betekenen. Kleine gebaren maken een groot verschil.

Meer praktische tips en materialen

• Gaat het goed in de groep en wil je preventief aandacht blijven besteden aan het groepsklimaat? Lees dan onze publicatie Vijf tips om pesten te voorkomen (po) of bekijk het bijbehorende webinar. Ook beschikbaar voor het vo: Vijf tips om pesten te voorkomen (vo).
• Ben je op zoek naar lesmateriaal? Het lesmateriaal van de Week tegen Pesten is minstens een jaar lang beschikbaar. De slogan van 2025 was: ‘Kijk ’s door een andere bril en zie: je klas is een team’. Bekijk het gratis materiaal en ga aan de slag met groepsdynamiek en schoolverbondenheid.
• Boaz Bijleveld schreef De Zilveren Weken, een boek met praktische handvatten hoe je de Zilveren Weken vormgeeft. Boordevol spellen, energizers, coöperatieve werkvormen en evaluatievormen.
• Krijg je te maken met een pestsituatie? Samen met Universiteit Utrecht en KiVa ontwikkelden we een systematische aanpak die je helpt inzicht te krijgen in de functie van pestgedrag en je handelen daarop af te stemmen. De aanpak bestaat uit vijf stappen: Bekijken, Begrijpen, Beslissen, Bijsturen en Beoordelen; kortweg de 5 B’s. Hiermee vergroot je niet alleen de kans om het pesten te stoppen, maar werk je ook aan het vervangen van pestgedrag door positief, behulpzaam en verbindend gedrag binnen de groep. Je kunt het lezen in de publicatie Vijf stappen om in te grijpen bij pesten.
• Bekijk hieronder het webinar ‘Vijf stappen om in te grijpen bij pesten’. Marijke van der Zalm (Stichting School & Veiligheid) en Tessa Kaufman (Universiteit Utrecht) nemen je mee langs de vijf stappen en geven concrete handvatten zodat je met vertrouwen kunt ingrijpen in pestsituaties.