Let op: Vanwege de voorjaarsvakantie is het Adviespunt gesloten van vrijdag 16 februari, 16.00 uur tot maandag 26 februari, 09.00 uur. In geval van een calamiteit zijn de adviseurs van het calamiteitenteam 24/7 bereikbaar.

Adviespunt

Ruimte geven aan diversiteit op school draagt bij aan een inclusieve omgeving waarin iedereen zich gehoord, gezien en gewaardeerd voelt. Maar het zorgt soms ook voor spanningen. Denk aan weerstand als je Paarse Vrijdag viert. Discussie over het wel of niet inrichten van een gebedsruimte tijdens Ramadan. Onrust over de Week van de Lentekriebels. Het zet de sociale veiligheid onder druk. Hoe zorg je voor een veilige sfeer én geef je ruimte aan diversiteit? Een handreiking voor scholen.

Diversiteit op school; een rijke leeromgeving

School is de plek waar kinderen en jongeren leren omgaan met diversiteit. Ze ontwikkelen er een bredere kijk op de wereld en leren de dialoog met elkaar aangaan. Dit legt een stevige basis voor hun latere leven in een diverse samenleving. Maar diversiteit zorgt niet automatisch voor meer begrip en tolerantie tussen en binnen groepen, zegt Sjoukje, adviseur bij School & Veiligheid. “Het gaat er juist om hoe je ermee omgaat. Op school en in de klas. Mogen verschillen er zijn? Maken ze ons tot een sterkere, veelzijdiger groep? Als je niets doet, kan het juist leiden tot onbegrip en polarisatie.”

Spanningen, discussies en dilemma’s

“Waar verschillen samenkomen kan ook discussie en spanning ontstaan”, zegt Sjoukje. “Het is belangrijk die spanning niet uit de weg te gaan, maar het juist te gebruiken om samen te leren over verschillen, respectvol om te gaan met allerlei vormen van diversiteit en democratische waarden te ontwikkelen. School is daarvoor de oefenplaats.”

School de plek waar verschillen bij elkaar worden gebracht én overbrugd kunnen worden. Daarin zit kracht van het onderwijs. (pedagoog Stijn Siebelink, Verus.nl)

Ruimte geven aan diversiteit

Eén van de manieren om ruimte te geven aan diversiteit op school is het vieren van bepaalde feesten en aandacht hebben voor belangrijke momenten voor verschillende groepen. Denk aan Keti Koti, Paarse Vrijdag, Ramadan.

Volgens Bente, voormalig adviseur bij School & Veiligheid hoeft iets ‘vieren’ niet groots. Kleine aandacht schenken aan een (feest)dag of (herdenk)moment is volgens haar soms ook helpend. “Het geeft leerlingen en personeel de kans hun achtergrond te delen en meer te leren over tradities en gebruiken van anderen. Iets dat wederzijds respect en begrip bevordert. Mits het in een veilige setting gebeurt”, zegt ze nadrukkelijk.

Vermoed je grote weerstand, onrust of onveiligheid? Dan is niet vieren volgens haar een verstandige keus. Onderzoek dan wel wat nodig is om het in de toekomst veilig aandacht te geven. “Hang de thermometer uit”,  luidt haar advies.

Onderzoek of het veilig is

  • Onderzoek hoe het onderwerp of de feestdag leeft bij iedereen.Bevraag personeel, leerlingen en ouders. Hoe kijken zij er tegen aan? Zijn er vragen, zorgen, weerstand? Verdiep je ook in de sociale context van je leerlingen. Je kunt je dan beter verbinden met hun belevingswereld en de band versterken.
  • Onderzoek hoe veilig het is op school.Gebruik bijvoorbeeld de uitkomsten van de jaarlijkse monitoring – waarbij het gevoel van veiligheid onder leerlingen én personeel wordt onderzocht. Dit geeft inzicht in welke gebieden aanscherping en aandacht nodig hebben.

Ook Sjoukje benadrukt het belang van sociale veiligheid in relatie tot ‘vieren’ van diversiteit. Ze adviseert hier gedurende het hele jaar in te investeren. “Zet aan het begin van het schooljaar een inclusieve sociale norm in de klas neer: iedereen hoort erbij, verschillen maken ons sterker, slimmer, leuker. En zorg dat je deze norm bewaakt door af te spreken dat je respectvol met elkaar omgaat. Oefen dit door regelmatig in de klas te praten over controversiële onderwerpen en terug te grijpen naar de afspraken en deze zo nodig aan te scherpen.”

Zorg voor een visie over diversiteit en inclusie

De adviseurs van School & Veiligheid benadrukken daarnaast het belang van een schoolvisie op diversiteit en inclusie. Dit vormt het vertrekpunt van waaruit je de dingen doet én helpt in de communicatie naar ouders toe.

  • Creëer samen met het personeel een visie over diversiteit en inclusie.Dit geeft een gesterkt gevoel binnen het team. Het spel Gedragen gedrag of de Kijkroute zijn tools die je kunt gebruiken voor het ontwikkelen van een school eigen visie.
  • Check of de visie met betrekking tot diversiteit en inclusie onderdeel is van het veiligheidsbeleid van school.Ga na of er in het veiligheidsbeleid iets is opgenomen over dat discriminatie en pesten op basis van uiterlijke kenmerken, culturele achtergrond, genderidentiteit et cetera niet is toegestaan. En dat er respect en ruimte is voor verschillen.
  • Zorg dat de schoolvisie wordt uitgedragen. Het is belangrijk om met elkaar te zorgen dat iedereen dezelfde waarden uitdraagt. Zo is voor iedereen duidelijk dat diversiteit wordt gewaardeerd en gerespecteerd.
  • Bespreek met het team de lijn van communiceren.Bespreek binnen het team hoe ga je omgaat met vragen van bezorgde ouders. Of met boze ouders die ‘verhaal komen halen’.

Betrek ouders, leerlingen en het team

Betrokkenheid van iedereen is essentieel voor het creëren van een inclusieve schoolgemeenschap. Raakt het aan diversiteit? Dan adviseert School & Veiligheid om ouders, leerlingen en onderwijspersoneel actief te betrekken.

  • Bevorder een open communicatiecultuur waarin ieders stem wordt gehoord. Sta open voor meningen van anderen en ga op een respectvolle manier het gesprek met elkaar aan. Geef duidelijk grenzen aan van wat wel en niet mogelijk is op grond van waar de school voor staat. Neem ouders mee in de visie van school: iedereen mag zich hier welkom voelen.
  • Ga in gesprek met ouders waarbij de zorgen en emoties hoog zitten.Doe dit het liefst 1-op-1. Luister goed en probeer bij de kern van de zorgen te komen. Als ouders zich gehoord en gezien voelen, kun je ze geruststellen en laten zien dat jullie een gemeenschappelijk doel voor ogen hebben: jezelf kunnen zijn en je veilig en prettig voelen op school.
  • Informeer en betrek ouders.Bijvoorbeeld door het organiseren van een ouderavond over specifieke thema’s of activiteiten. Dit biedt ruimte voor vragen en het uiten van zorgen. Bij hoge emoties en zorgen spreek je liever ouders van tevoren apart. Zorg voor structuur, waarin het een veilige uitwisseling wordt. Laat ouders bijvoorbeeld in groepjes met elkaar praten over een onderwerp of een stelling. Spreek met ouders af hoe de communicatie prettig is en wijs iemand aan bij wie ze terecht kunnen.
  • Bespreek diversiteit in teamvergaderingen. Luister naar de verschillende mening, vragen of zorgen in het team en geef elkaar hierin de ruimte.
  • Biedt het team scholing aan.Dit maakt dat personeelsleden zich ‘sterker’ voelen in het lesgeven en gesprekken voeren over gevoelige onderwerpen met leerlingen of met ouders. School & Veiligheid biedt daarvoor trainingen en tools aan. Een greep uit het aanbod:
    • De training Training Dialoog Onder drukTraining Dialoog Onder druk helpt docenten bij het houden van een respectvolle en zo veilig mogelijke dialoog over controversiële onderwerpen.
    • De Kletskaartjes Welles NietesKletskaartjes Welles Nietes ga je met leerlingen in gesprek over feiten, meningen en meningsverschillen.
    • De StruisvogelsessieDe Struisvogelsessie is een gesprekstool die je helpt omgaan met morele dillema’s en lastige situaties.
  • Betrek en steun leerlingenStimuleer ze om actief bezig te zijn met respect voor elkaars verschillen. Betrek leerlingen bij het organiseren en vieren van speciale dagen of educatieve projecten. Geef steun en wees betrokken bij leerlingenacties zoals een GSA (Gender- and Sexuality Alliance ).

Door op een positieve manier aandacht te besteden aan diversiteit leren kinderen dat zij er mogen zijn, maar vooral ook anderen te respecteren om wie zij zijn. (COC NL)

Samenvattend

Een inclusieve school waarin iedereen zich welkom en gewaardeerd voelt. Daarbij is ruimte voor diversiteit – in de breedste zin van het woord – van belang. Van scholen vraagt dit om:

  • Het zorgen voor een sociaal veilig schoolklimaat.
  • Het hebben of ontwikkelen van een visie over diversiteit, inclusief gender- en seksuele diversiteit.
  • Openstaan voor een gesprek en luisteren naar de verschillende meningen.
  • Niet bang zijn voor botsing en schuring. Wees voorbereid en zet daarbij de juiste middelen in.
  • Betrokkenheid van iedereen in de schoolgemeenschap; leerlingen, personeel en ouders.

Wij zijn Stichting School & Veiligheid. Wij ondersteunen scholen bij het bevorderen van een sociaal veilig klimaat. Dit doen wij door:

Creëer een sociaal veilige sfeer op school

Blijf op de hoogte

Meld je aan voor onze nieuwsbrief
en ontvang iedere maand actuele informatie
over sociale veiligheid op school.