Adviespunt

Veiligheidsbeleid

Visievorming op sociale veiligheid op scholen: alles wat je moet weten

Scholen zijn voor leerlingen een plek om te leren. Niet alleen rekenen en taal, maar ook de sociale en emotionele aspecten. Een heldere visie op sociale veiligheid, een sociaalveiligheidsplan en monitoring zijn daarom onmisbaar. Wat is daarvoor nodig? Wat staat je te doen als onderwijsprofessional of -bestuurder? Daarover lees je alles op deze pagina.

Meer dan voorkomen van sociale onveiligheid

‘Sociale veiligheid op school’ betekent meer dan alleen het voorkomen van pesten of agressie. Het gaat namelijk om het creëren van een omgeving waar alle leerlingen en studenten zich ondersteund, begrepen en gewaardeerd voelen. Daarom is het belangrijk dat scholen continu aandacht blijven besteden aan groepsdynamica. Maar ook aan sociale veiligheid in de breedte en de monitoring daarvan. Alles dat daaraan kan bijdragen staat in het sociaalveiligheidsplan. Een instrument dat kan helpen het sociaalveiligheidsplan op te stellen, is ons Digitaal Veiligheidsplan.

Wetgeving over sociale veiligheid op school

In de wet staat dat scholen zich moeten inspannen om pesten tegen te gaan en de sociale veiligheid op school verbeteren. Deze wet geldt voor het basisonderwijs, speciaal onderwijs en voortgezet onderwijs. Mede daarom staat in de wet dat de schoolleiding twee taken moet beleggen:

  1. Er moet een aanspreekpunt zijn waar leerlingen en ouders pesten kunnen melden.
  2. En er moet iemand zijn die het antipestbeleid op school regelt. Dit kan dezelfde persoon zijn, maar dat hoeft niet.

Ook moet de school de beleving van veiligheid meten: monitoring. Daarnaast moet iedere school, ook mbo-instellingen, een veiligheidsplan hebben. Tot slot moet iedere school, ook mbo-instellingen het personeel om een VOG vragen.

Werken aan een veilige schoolcultuur

Het ontwikkelen van een cultuur waarin iedereen – leerlingen, leraren, ouders/verzorgers en ondersteunend personeel – zich gehoord en gesteund voelt, is belangrijk. Voor leerlingen is het zelfs een basisvoorwaarde om goed te kunnen leren. Deze open cultuur is er niet zomaar, dat vraagt inspanning. Bied allereerst ruimte voor een open dialoog; over moeilijke onderwerpen, over de sfeer in de klas, over de samenwerking in het team, enzovoorts. Zorg daarnaast voor training en scholing voor je personeel. Ten derde het is van belang dat je regelmatig zorgdraagt voor een goede monitoring van (het gevoel van) sociale veiligheid.

Rol van ouders/verzorgers bij sociale veiligheid op school

De betrokkenheid van ouders/verzorgers is essentieel voor het versterken van de sociale veiligheid op scholen. Want ouders weten natuurlijk als geen ander wat er speelt in het leven van hun kind. Open communicatie en wederzijds respect tussen school en thuis versterkt het gevoel van gemeenschap en veiligheid voor leerlingen. Je kunt ouders op verschillende manieren betrekken. Voer bijvoorbeeld zogenaamde ‘driehoeksgesprekken’ met je leerlingen en hun ouders. Daarnaast kun je ze betrekken bij schoolprojecten. Ten derde kun je ze betrekken bij (de keuze van onderwerpen van) ouderavonden.

Training en professionalisering rondom sociale veiligheid

Bied scholingsdagen aan en stimuleer je personeel om congressen en conferenties te volgen. Op die manier kun je als schoolleiding ervoor zorgen dat personeel uitgerust is met de kennis en vaardigheden om een fijne sfeer op school en in de klas te bevorderen. Het kan onderwijsprofessionals op verschillende manieren helpen. Ze kunnen leren omgaan met conflicten in de klas of met ouders. Daarnaast kunnen zij bijvoorbeeld leren hoe zij met hun leerlingen op een veilige manier onderwerpen bespreken als respect voor diversiteit en andere meningen. Maar ook kunnen ze hun pedagogisch vakmanschap vergroten op het gebied van afspraken over omgang met elkaar: zowel in de klas, als online.

Monitoren, evalueren en verbeteren van sociaalveiligheidsbeleid

Voor een effectief sociaalveiligheidsbeleid moet je monitoren, evalueren en verbeteren. Want op die manier kun je als schoolleiding reageren op veranderende situaties. Denk bijvoorbeeld aan ‘sociale media’. Ooit stond dit nog in de kinderschoenen, nu zijn sociale media en online interacties niet meer weg te denken uit het leven van leerlingen, studenten en onderwijspersoneel. Welke afspraken maak je hierover? Dit moet je terug laten komen in je veiligheidsbeleid. Feedback van leerlingen, studenten, personeel en ouders/verzorgers speelt een cruciale rol in dit proces, net als de analyse van incidentenrapporten en veiligheidsenquêtes. Kortom: een veiligheidsplan is geen statisch document.

Werken aan sociale veiligheid met ons Digitaal Veiligheidsplan

Om scholen te ondersteunen bij het werken aan sociaalveiligheidsbeleid heeft Stichting School & Veiligheid het Digitaal Veiligheidsplan ontwikkeld. Het is een online tool voor het maken of verbeteren van het sociaalveiligheidsbeleid van de school. Met het Digitaal Veiligheidsplan breng je het veiligheidsbeleid van jouw school in beeld. Dat is belangrijk, want sociale veiligheid op school is een belangrijke voorwaarde voor een goed leer- en werkklimaat. Het Digitaal Veiligheidsplan helpt je een op maat gemaakt plan te creëren, dat past bij jouw school wat betreft visie en waarden, leerlingenkenmerken, teamcompetenties, enzovoort.

Conclusie: een gezamenlijke inspanning voor sociale veiligheid

Het streven naar een sociale veiligheid en een fijn schoolklimaat is een voortdurende inspanning van alle betrokkenen op school. Het is een proces dat zich aanpast en evolueert in reactie op de dagelijkse ontwikkelingen in het leven van leerlingen en onderwijsprofessionals. Door samen te werken, open te staan voor verandering en te monitoren, kunnen scholen een omgeving creëren waarin leerlingen kunnen leren en zich kunnen ontwikkelen. Een sociaal veilig klimaat ontstaat niet door beleid. Het ontstaat door er continu aandacht aan te besteden in alle lagen van de school. En het vormt de basis van een onderwijsgemeenschap waarin iedereen op school – leerlingen, personeel en ouders – zich gehoord, gezien, gerespecteerd, gewaardeerd en veilig voelt.

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Creëer een sociaal veilige sfeer op school

Blijf op de hoogte

Meld je aan voor onze nieuwsbrief
en ontvang iedere maand actuele informatie
over sociale veiligheid op school.