Wetgeving actief burgerschap en sociale cohesie - vo

Artikel 2.2 van de Wet voortgezet onderwijs (WVO 2020)

In de onderwijswet voor het voortgezet onderwijs staat expliciet vermeld dat scholen verplicht zijn aandacht te besteden aan burgerschap. De precieze wettekst luidt als volgt:

1. Het onderwijs bevordert actief burgerschap en sociale cohesie op doelgerichte en samenhangende wijze, waarbij het onderwijs zich in ieder geval herkenbaar richt op:

a) Het bijbrengen van respect voor en kennis van basiswaarden van de democratische rechtsstaat, zoals verankerd in de Grondwet, en de universeel geldende fundamentele rechten en vrijheden van de mens, en het handelen naar deze basiswaarden op school;
b) het ontwikkelen van de sociale en maatschappelijke competenties die de leerling in staat stellen deel uit te maken van en bij te dragen aan de Nederlandse democratische samenleving; en
c) het bijbrengen van kennis over en respect voor verschillen in godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, afkomst, geslacht, handicap of seksuele gerichtheid alsmede de waarde dat gelijke gevallen gelijk behandeld worden.

2. Het bevoegd gezag draagt zorg voor een schoolcultuur die in overeenstemming is met de waarden, bedoeld in het eerste lid, onderdeel a, creëert een omgeving waarin leerlingen worden gestimuleerd actief te oefenen met de omgang met en het handelen naar deze waarden en draagt voorts zorg voor een omgeving waarin leerlingen en personeel zich veilig en geaccepteerd weten, ongeacht de in het eerste lid, onder c, genoemde verschillen.

Momenteel geldende kerndoelen

De manier waarop scholen invulling hieraan geven, wordt aan de scholen zelf overgelaten. De kerndoelen geven handvatten op welke manier dit vorm zou kunnen krijgen.

De huidige kerndoelen die raken aan burgerschap zijn:

• Kerndoel 43: De leerling leert over overeenkomsten, verschillen en veranderingen in cultuur en levensbeschouwing in Nederland, leert eigen en andermans leefwijze daarmee in verband te brengen, en leert de betekenis voor de samenleving te zien van respect voor elkaars opvattingen en leefwijzen, en leert respectvol om te gaan met seksualiteit en met diversiteit binnen de samenleving, waaronder seksuele diversiteit.
• Kerndoel 44: De leerling leert op hoofdlijnen hoe het Nederlandse politieke bestel als democratie functioneert en leert zien hoe mensen op verschillende manieren bij politieke processen betrokken kunnen zijn.
• Kerndoel 45: De leerling leert de betekenis van Europese samenwerking en de Europese Unie te begrijpen voor zichzelf, Nederland en de wereld.

Andere kerndoelen die gerelateerd worden met burgerschap zijn kerndoel 36 en 39. Ook 37, 42 en 47 kunnen in verband worden gebracht. Buiten het leergebied M&M zijn er ook kerndoelen Nederlandse Taal die relevant zijn, waar aandacht is voor discussie, informeren en mediawijsheid. Dit zijn kerndoel 5, 6, 7 en 8.

Curriculumherziening: actualisatie kerndoelen en examenprogramma’s

In de lopende curriculumherziening wordt gewerkt aan kerndoelen voor het nieuwe leergebied burgerschap.

Voor het voortgezet onderwijs zijn de kerndoelen van toepassing in de onderbouw. Bij de vernieuwing van de examenprogramma’s voor de bovenbouw krijgt burgerschap ook een duidelijke plaats in de eindtermen van verschillende vakken, waaronder maatschappijleer en Nederlands.

Sinds september 2025 zijn er definitieve conceptkerndoelen voor burgerschap beschikbaar. Dit betreft een herziening van de conceptkerndoelen voor burgerschap van maart 2024. Het zijn nog geen definitieve kerndoelen; deze worden pas over enkele jaren wettelijk vastgelegd. Lees hier meer over het proces en de huidige stand van zaken van de curriculumherziening. Zoek je een visueel overzicht van huidige verplichtingen en toekomstige veranderingen? Bekijk dan deze infographic.

In beeld

Om te helpen bij invoeren van burgerschap op school zijn er in samenwerking met de VO-raad en de PO-Raad 6 video’s gemaakt:

1. In deze video vertellen we je hoe je een doelgericht en samenhangend aanbod van burgerschapsonderwijs maakt.

2. In deze video gaan we in op de basiswaarden en maatschappelijke competenties.

3. In deze video vertellen we hoe het schoolklimaat burgerschap kan bevorderen.

4. In deze video vertellen we je hoe je kunt werken met de ijkpunten voor goed burgerschapsonderwijs.

5. In deze video vertellen we je hoe je kunt vaststellen wat er op jouw school al gebeurt en wat er nog nodig is voor de invoering van goed burgerschapsonderwijs.

6. In deze video vertellen we hoe je de resultaten van burgerschap in kaart kunt brengen.

De bovenstaande aspecten zijn ook terug te vinden op deze pagina van het Expertisepunt Burgerschap.