Helpdesk
Winkelwagen

Calamiteiten

po vo mbo

Over Calamiteiten

Onderwijsinstellingen krijgen steeds vaker te maken met incidenten, calamiteiten of schokkende gebeurtenissen, waarbij studenten en/of docenten betrokken zijn. Deze gebeurtenissen ontwrichten de dagelijkse (studie)activiteiten. Denk bijvoorbeeld aan de impact van geweld of bedreiging tegen studenten of incidenten met dodelijke afloop.

Bij een calamiteit, bel School & Veiligheid
ook nà een calamiteit kunnen wij ondersteuning bieden
030 – 285 66 16 | helpdesk@schoolenveiligheid.nl

Hoewel onderwijsinstellingen draaiboeken hebben voor het omgaan met calamiteiten, staan ze vaak voor dilemma’s. Onder grote druk moeten beslissingen genomen worden. Zeker in een tijd dat (sociale) media al op grote schaal informeren of speculeren.

Het is niet altijd duidelijk of er sprake is van een calamiteit of een incident. Een incident kan ook overgaan in een calamiteit. Wat is het verschil?

Wat is een calamiteit?

Bij een gebeurtenis waarbij grote groepen worden bedreigd, omkomen of gewond raken, spreken we van een ramp of calamiteit. De impact van een calamiteit in het primair onderwijs is zo groot dat het de dagelijkse gang van zaken op een school ontwricht. Er ontstaat chaos en verwarring. De veiligheid en het welbevinden van de school als geheel is aangetast.

Voorbeelden van calamiteiten zijn;

  • een onverwacht overlijden van een docent/student door een ongeluk of zelfdoding
  • een (bus)ongeval met ernstig letsel
  • seksueel grensoverschrijdend gedrag van een student of docent
  • bedreiging van een docent

Een calamiteit vraagt om een buitengewone inspanning van directie en medewerkers. Voor ondersteuning kun je als school een beroep doen op het calamiteitenteam van School & Veiligheid.

Wat is een incident?

Een incident is een nare gebeurtenis. In vergelijking met een calamiteit is er bij een incident een relatief lichte verstoring van de dagelijkse gang van zaken. Bij slachtoffers van een incident kan een gevoel van verslagenheid ontstaan. Vooral als er sprake is van een opzettelijk of verwijtbaar gedrag van anderen.

Voorbeelden van incidenten zijn;

  • studenten die met elkaar vechten
  • studenten die iets van een ander stelen

Was deze info nuttig?

Het calamiteitenteam van School & Veiligheid

Het calamiteitenteam van School & Veiligheid bestaat uit de helpdesk (eerste opvang) en adviseurs. Het team bestaat uit crisis- en onderwijsexperts en heeft ruime ervaring in gespreksvoering bij crisissituaties.

Helpdesk

De helpdesk van School & Veiligheid vangt de school in eerste instantie op met preventief advies en voorlichting. Afhankelijk van de ernst van de calamiteit zet de helpdesk in overleg met de school een adviseur van het calamiteitenteam in.

De helpdesk is bereikbaar via 
030 – 285 66 16 | helpdesk@schoolenveiligheid.nl

Crisisadviseurs

Als er behoefte is aan ondersteuning na een calamiteit, dan kun je als school gebruik maken van de expertise van onze crisisadviseurs Ine Spee en Lynn Louwe.

Ine Spee

adviseur calamiteitenteam Stichting School & Veiligheid Ine Spee

Ik ben 16 jaar werkzaam geweest in het voortgezet onderwijs en werd daarna onderwijsadviseur bij KPC Groep waar ik me heb toegelegd op zaken als pedagogisch klimaat in de school en sociale veiligheid. In 2000 richtte ik het calamiteitenteam op dat scholen ondersteunt bij schokkende gebeurtenissen en is ondergebracht bij School en Veiligheid.

Vanaf 2012 werk ik als senior- crisisadviseur bij het Instituut voor Psychotrauma waar ik me bezighoudt met psychosociale nazorg na schokkende gebeurtenissen. Daarnaast werk ik als adviseur voor School en Veiligheid en ondersteun scholen bij thema’s als polarisatie/radicalisering en calamiteiten.

Werken aan een professionele en gezond klimaat in de school, werpt juist bij een calamiteit zijn vruchten af! In tijden van crisis worden namelijk de sterke en zwakke kanten van een school meteen zichtbaar. Is er een cultuur van vertrouwen, dan mag je je kwetsbaarheid laten zien.

 

Lynn Louwe

calamiteitenteam lynn louwe

Sinds 2015 werk ik voor Stichting School & Veiligheid als adviseur sociaal veiligheidsbeleid. Vanaf het moment dat het calamiteitenteam vanuit School & Veiligheid ondersteuning biedt, ben ik betrokken bij het team als coördinator. Sinds 2020 werk ik als adviseur bij het calamiteitenteam. Oorspronkelijk ben ik opgeleid als humanisticus. Ongewenst online seksueel gedrag, agressie en geweld, samenwerking met ouders, maar ook visievorming zijn thema’s waar ik mij in mijn dagelijkse werkzaamheden mee bezighoud.

Ik ben trots dat ons calamiteitenteam door scholen gevonden wordt op momenten waar het om gaat. Die kunnen behoorlijk spannend zijn. Ik draag graag bij aan het vertrouwen van het crisisteam van de school. Ik help een school overzicht krijgen op het moment waarop alles om aandacht vecht.

Wat doet het calamiteitenteam?

De adviseurs denken mee over dilemma’s en oplossingen. Daarbij gaan ze uit van de veerkracht van studenten en medewerkers. Ze zetten daarbij in op empowerment van docenten, mentoren en leidinggevenden.

Hun inzet is gericht op het terug laten keren van de rust op school na een calamiteit, zodat het onderwijs weer vlot kan worden getrokken.

“Als school wil je een herkenbaar geluid afgeven, doen wat bij je past. Het calamiteitenteam heeft ons ondersteund, maar niet de regie overgenomen.”

Lid College van Bestuur Sophia Scholen

“Je komt in een overlevingsstand. Het calamiteitenteam bracht rust en overzicht.”

Rector-bestuurder Emmauscollege

Was deze info nuttig?

Crisisplan en crisisteam

De meeste onderwijsorganisaties hebben hun veiligheidsbeleid goed op orde. Het toevoegen van een crisisplan is een logische vervolgstap.

Crisisplan

Het crisisplan is bedoeld voor complexe en uitzonderlijke situaties die je niet met een bestaand draaiboek kan aanpakken. In het crisisplan staan op welke situaties (crisisscenario’s) de organisatie en haar medewerkers goed voorbereid moeten en willen zijn.

Geef in het crisisplan aan wat crisismanagement anders maakt dan reguliere incidenten, in termen van (project)structuren, verantwoordelijkheden, bezetting en bevoegdheden. Beschrijf ook welke plannen, procedures en draaiboeken al aanwezig zijn om incidenten en verstoringen op te vangen.

Het beste is om meerdere exemplaren van een draaiboek te hebben zowel in de school als daarbuiten. Zorg dat iedereen die het moet weten, ook daadwerkelijk weet op welke plekken de draaiboeken liggen.

In het draaiboek moeten duidelijke aanwijzingen staan voor hoe te handelen. En het moet een zo compleet mogelijke lijst van adres- en persoonsgegevens bevatten van de mensen die je moet waarschuwen als er een calamiteit is. Raadpleeg het draaiboek regelmatig en pas de gegevens aan als dat nodig is.

Crisisteam

Het crisisteam bestaat in ieder geval uit een vertegenwoordiger van de directie en een vertegenwoordiger van het bestuur. Vul het crisisteam zo nodig aan met experts. Maak het crisisteam niet te groot: dan wordt het onwerkbaar.

Verdeling van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden

Vanwege de afwijkende manier van werken, is het belangrijk om de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden (mandaat) van de diverse crisisteams en -leden helder te hebben. Een veelgebruikte methode is om per rol (voorzitter, notulist, communicatieadviseur, enzovoorts) op hoofdlijnen uit te schrijven wat de taken zijn. Op die manier is het ook duidelijk welke taken overgenomen moeten worden als (nog) niet iedereen er is.

Consultatie deskundigen

Het kan nodig zijn om het crisisteam incidenteel of permanent te versterken met een externe adviseur. Het heeft de voorkeur om lokale ondersteuning te organiseren.

Tips

  • Neem contact op met een mbo-instellingen die eerder al een (vergelijkbare) crisis heeft meegemaakt.
  • Zorg voor procescoördinatie voor het deel buiten de onderwijsinstelling. Eventueel kan een externe procesleider (van een lokale of landelijke organisatie) hierin ondersteuning bieden.

Netwerkpartners

Bij een calamiteit is het van belang om te weten met welke andere partijen de school rekening moet houden en met welke partijen de school kan samenwerken. De partijen die kunnen helpen om de calamiteit op te lossen, verschillen per calamiteit. Denk daarbij aan politie, brandweer en andere hulpverleners. De overheid heeft zich georganiseerd in veiligheidsregio’s. Zorg dat de informatie-uitwisseling onderling goed geregeld is, bijvoorbeeld via een convenant.

Coördinatie en advies door GGD

De GGD kan bij een crisis op school die tot maatschappelijke onrust leidt, ondersteuning bieden in het coördineren en adviseren. Zij hebben deskundigheid op het gebied van gezondheid en veiligheid. Zij kunnen ook adviseren over psychosociale hulp (pdf) en de overdracht naar reguliere zorg.

De ondersteuning van de GGD is aanvullend op de inzet van het calamiteitenteam van School & Veiligheid: de psychosociale hulpverleners kennen en werken samen met de lokale ketenpartners en kunnen op die manier het hulpaanbod coördineren.

Handelingsprotocol politie

Helaas heeft elke school te maken met grensoverschrijdend gedrag. Om in dergelijke situaties planmatig, verstandig, eenduidig en consequent te kunnen handelen zijn duidelijke richtlijnen noodzakelijk. Om die reden heeft de politie dit incidenten handelingsprotocol (pdf) opgesteld.

Meldpunt vertrouwensinspecteurs

Binnen de Inspectie van het Onderwijs heeft een klein team van inspecteurs, naast hun toezichthoudende taak, een bijzondere taak: zij zijn vertrouwensinspecteur (VI). Ouders, studenten, docenten, directies en besturen, maar ook vertrouwenspersonen kunnen de vertrouwensinspecteur van de Inspectie van het Onderwijs raadplegen wanneer zich in of rond de school (ernstige) problemen voordoen op het gebied van:

  • seksuele intimidatie en seksueel misbruik (zedenmisdrijven)
  • psychisch en fysiek geweld
  • discriminatie en radicalisering

Dit team heeft ook de taak van vertrouwensinspecteur voor de kinderopvang en Caribisch Nederland.

Oefenen

Een calamiteit doet zich vaak onaangekondigd aan. Accuraat en snel handelen is daarbij belangrijk. Daarom is het handig om met het crisisteam te oefenen. Op die manier komen aandachtspunten aan het licht en weet je wat er tijdens een crisissituatie allemaal op de school afkomt. Bovendien draagt oefenen bij aan het veiligheidsbewustzijn in de organisatie en de samenwerking met externe partners in veiligheid.

Was deze info nuttig?

Kennisbank artikelen over dit onderwerp:

Communicatie na seksueel grensoverschrijdend gedrag door een schoolmedewerker

povomboCalamiteitenSeksuele grensoverschrijdingToon nog 2 tags

Dit artikel biedt handreikingen hoe je leerlingen, ouders en personeel kunt informeren over een incident rond seksueel grensoverschrijdend gedrag van een medewerker.

Communicatieprotocol na (poging tot) zelfdoding van een student

mboCalamiteitenVeiligheidsbeleidincidentenveiligheidcalamiteitzelfdodingprotocolToon nog 5 tags

Als school wil je na een (poging tot) zelfdoding snel kunnen handelen. Bij een (poging tot) zelfdoding spelen vaak emoties onder de naasten, leerlingen en het personeel. Verantwoorde communicatie en goede nazorg zijn op zo’n moment belangrijk voor het verwerkingsproces.

In- en externe crisiscommunicatie

Bij een calamiteit is het belangrijk dat de directie iedereen binnen de school snel en accuraat informeert. Zowel over de situatie als over de (vervolg)stappen die je als directie neemt. Op die manier kan de onderwijsinstelling het veiligheidsgevoel zo snel mogelijk weer herstellen.

Informeer niet alleen de personeelsleden over wat er is gebeurd, maar ook studenten en eventueel ouders. Personeelsleden kunnen ook een rol spelen bij het informeren en begeleiden van studenten.

Personeel informeren

Het is heel belangrijk dat je het personeel goed informeert en instrueert. Alleen als personeelsleden beschikken over de juiste informatie kunnen ze de studenten goed informeren en begeleiden. Ook moeten zij instructies en tips krijgen over de wijze waarop zij de boodschap moeten communiceren, over de opvang binnen en buiten de onderwijsinstelling en over de gang van zaken in de komende dagen.

Het is aan te bevelen om dagelijks alle personeelsleden te informeren over waar ze terecht kunnen met vragen; in sommige gevallen zelfs vaker op een dag. Waarom is dit belangrijk?

  • Als iedereen beschikt over dezelfde, meest recente informatie kan er niet of nauwelijks ‘ruis’ ontstaan.
  • Problemen die ontstaan tijdens het werk kunnen tijdens een briefing snel opgepakt worden.

Studenten informeren

Om studenten te informeren, zijn er verschillende mogelijkheden:

  • Je kunt als directie of bestuur zelf alle studenten tegelijk te informeren of
  • je kunt de studenten per studiegroep informeren; dat kun je ook laten doen door een docent.

Als emoties een rol spelen, zet dan de inhoudelijke boodschap goed en duidelijk op papier. Dat geeft docenten houvast: zo weten ze wat ze moeten zeggen. Ondersteun docenten en bereid ze voor op het gesprek met hun studenten, bijvoorbeeld door het gesprek te oefenen. Het kan zijn dat een docent zich er niet prettig bij voelt, laat het informeren dan door een collega overnemen.

Studenten kunnen van studiegenoten en/of ouders soms informatie krijgen die onjuist is of die gebaseerd is op angst of ‘horen van’. Houd hier rekening mee in je contact met studenten.

Privacy bij dossiervorming

Dossiervorming is belangrijk bij het volgen van studenten. Houd bij een calamiteit de gevoerde gesprekken bij in een logboek, zo blijft duidelijk met wie je welke informatie hebt gedeeld. Bewaar e-mails en andere communicatie zo overzichtelijk mogelijk. Bij een calamiteit krijgt het bijhouden van een dossier dus ook een procesmatige kant. Volgens de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) is het verzamelen en verwerken van persoonsgegevens alleen toegestaan als het een duidelijk doel heeft en het noodzakelijk is. De onderwijsinstelling heeft een verantwoordelijkheid in:

  • Het waarborgen van de privacy van de studenten en het personeel.
  • Het informeren van studenten over de wijze waarop school persoonsgegevens verwerkt. Bij minderjarige studenten gaat het om de ouders van studenten.
  • Het informeren van ouders over hun rechten als hun studerende kinderen nog minderjarig zijn.
  • Het niet zonder toestemming of informeren gegevens uitwisselen of openbaar maken.
  • Het beveiligen van persoonsgegevens om misbruik te voorkomen.
  • Het instrueren van medewerkers over wat is toegestaan rond het verzamelen en verwerken van persoonsgegevens.

Houd bij het verstekken van informatie vanuit het privacy-oogpunt van de betrokken medewerkers rekening met het volgende:

  • Gebruik neutrale bewoordingen bij (mondelinge én schriftelijke) mededelingen over de situatie.
  • Noem geen details en noem ook geen namen.

Omgaan met de media

Wanneer de calamiteit nieuwswaarde heeft, staan journalisten en cameraploegen vaak snel op de stoep. Hoe ga je daarmee om?

Ook al heb je studenten gevraagd om de pers te mijden, het zal voor sommige lastig zijn om zich aan die afspraak te houden. Bij incidenten lopen emoties vaak hoog op. Studenten staan vaak te popelen om in beeld te komen zodra er camera’s verschijnen. Journalisten maken hier dankbaar gebruik van.

De volgende punten zijn van belang:

Handel proactief: Als je de media mijdt, loopt je het risico dat journalisten informatie via andere kanalen inwinnen. Het is tegenwoordig onmogelijk een incident ‘binnenshuis’ te houden. Door de komst van smartphones en sociale media verspreidt nieuws zich razendsnel. Let op: in bepaalde situaties is terughoudendheid in communicatie juist wél van belang. Denk bijvoorbeeld aan een geval van suïcide. Om hierin de juiste afweging te maken kun je contact opnemen met onze helpdesk.

Perswoordvoerder: Benoem één persoon doe namens de onderwijsinstelling optreedt als woordvoerder naar de pers. Dat hoeft niet per se de directeur of bestuurder te zijn. Het moet wel iemand zijn die informatie goed kan verwoorden en die gezag uitstraalt.

Was deze info nuttig?

Nazorg en herstel

De nazorg is de fase die volgt op de acute calamiteit. In de nazorg zijn de inspanningen erop gericht om terug te keren naar ‘het reguliere’ (afschaling).

Nazorg

Doel van de nazorg is het afronden van de ontstane situatie en voorkomen dat de nasleep van een calamiteit onvoldoende aandacht krijgt, waardoor de calamiteit opnieuw kan opspelen.

Leg vast wie binnen de crisisorganisatie bevoegd is om af te schalen. Het is raadzaam om het verloop gedurende de calamiteit achteraf te evalueren en de lessen goed te borgen. Als er hulpdiensten vanuit de veiligheidsregio bij betrokken zijn dan vindt daar vaak ook een evaluatie plaats.

Evaluatie

Een evaluatie is om meerdere reden van belang.

De evaluatie is een leermoment. Zo kan tijdens de evaluatie blijken dat je het bestaande beleid en de visie moet aanpassen. Veranker dan de (nieuwe) afspraken en/of regels in preventief beleid. Verder kan een evaluatie recht doen aan een periode die voor het personeel soms heel heftig en/of emotioneel is geweest. Ook kan een goede evaluatie erkenning geven aan de rol die men heeft gehad. En tenslotte kan de evaluatie duidelijk maken dat er nog losse eindjes zijn, die je nog moet oppakken.

Betrek bij de evaluatie niet alleen personeelsleden, maar ook betrokken studenten.

Was deze info nuttig?

Was deze info nuttig?

Creëer een sociaal veilige sfeer op school