Helpdesk
Winkelwagen

Het sinterklaasfeest staat aan het einde van het kalenderjaar weer voor de deur. Eind augustus liggen de pepernoten al in de schappen en begint het op sociale media te rommelen. Rond de figuur van Piet is een discussie ontstaan die steeds grotere vormen aanneemt. Een discussie die raakt aan gehechtheid aan traditie enerzijds en gevoeligheid voor discriminatie anderzijds. 

Welke keuzes je als school ook maakt, er zit altijd een onderliggende stellingname achter. Dit artikel geeft je uitleg over waar de discussie ons tot nu toe heeft gebracht en waar je als school op kunt letten bij het maken van keuzes. 

Waar staat de discussie tot zover? 

Discussie over (de rol van) Zwarte Piet is niets nieuws. Hier vind je een beknopt overzicht van wat er door de jaren heen onder andere gebeurde: 

  • De eerste tegengeluiden ontstonden al in de jaren zestig van de afgelopen eeuw en duiken sindsdien met enige regelmaat op. 
  • In 2011 laaide de discussie op toen vier mensen werden opgepakt die bij de intocht ongeoorloofd demonstreerden. Dit deden zij in een T-shirt met daarop ‘Zwarte Piet is racisme’. 
  • Het College voor de Rechten van de Mens oordeelde begin november 2014 dat een openbaar schoolbestuur dat jaar niet discrimineerde wanneer Zwarte Piet werd gebruikt bij het sinterklaasfeest. Kijk verderop in dit artikel voor een uitleg van deze uitspraak. 
  • In 2015 besloten diverse scholenverenigingen in Nederland dat Zwarte Piet niet meer welkom was op school. AD 17-09-2015NRC 30-09-2015 
  • In september 2016 toetste kinderombudsman Margrite Kalverboer sinterklaasfeest aan het Kinderrechtenverdrag van de Verenigde Naties. 
  • Op televisie wordt in 2016 (bij RTL) het uiterlijk van Zwarte Piet aangepast naar een ‘roetveegpiet’: een piet die niet helemaal zwart is maar slechts zwarte roetvegen heeft door de schoorsteen. Het Sinterklaasjournaal toont naast Zwarte Piet, ook ‘roetveegpieten’ en ‘regenboogpieten’, pieten in alle kleuren van de regenboog. Maar de ‘regenboogpieten’ blijken minder aan te slaan en verdwijnen weer uit het Sinterklaasjournaal. 
  • Vanaf 2018 zijn in het Sinterklaasjournaal uitsluitend ‘roetveegpieten’ in allerlei gradaties te zien. 
  • In 2019 komt er een alternatief Sinterklaasjournaal online met uitsluitend Pieten die zwart zijn. 

“Zwarte Piet is in zijn huidige vorm in strijd met het VN-Kinderrechtenverdrag. Dat heeft Kinderombudsman Margriet Kalverboer geconstateerd na onderzoek naar het kinderfeest. De figuur lokt uitsluiting, pesten en discriminatie uit.” “Door hem van discriminerende en stereotyperende kenmerken te ontdoen kan het een figuur worden die recht doet aan het plezier dat velen beleven aan de sinterklaastraditie”, zegt Kalverboer. 
Kinderombudsman: Zwarte Piet vraagt om aanpassing, september 2016

Bepaal het standpunt van de school 

Het is duidelijk dat scholen een standpunt in moeten nemen over de rol voor Piet bij het vieren van Sinterklaas. Mensen kunnen geraakt worden door de keuze. Hou er dan ook rekening mee dat er een groep ontevreden ouders kan ontstaan. Denk bij het innemen van een standpunt na wat past bij de visie van jouw school. Waar liggen gevoeligheden binnen de populatie van jouw school. 

4-11-2014: Uitspraak van het College voor de Rechten van de Mens
Een moeder klaagt over Zwarte Piet op school. Twee van haar kinderen zitten op een school in Utrecht waar Sinterklaas met Zwarte Piet wordt gevierd. De vrouw vindt dat de school haar kinderen door Zwarte Piet blootstelt aan ‘een racistische karikatuur’. 

Het College voor de Rechten van de Mens heeft uitspraak gedaan over deze kwestie:

  1. De combinatie van eigenschappen die de bewuste school aan Zwarte Piet meegaf (donkere huidskleur, kroeshaar, knecht van witte man en soms dom) bevat discriminerende aspecten. De school is daardoor niet discriminatievrij. Ook al is het niet discriminerend bedoeld, het effect is discriminerend.
  2. Het College ziet dat de bewuste school in een spanningsveld zit vanwege de soms heftige discussie. In deze context heeft de school in 2014 voldoende in gang gezet en handelt daardoor niet in strijd met haar zorgplicht. 
  3. Het bestuur zal wel actief aan de slag moeten gaan om ervoor te zorgen dat de schoolomgeving zo mogelijk al in 2015 discriminatievrij is.
  4. Het College oordeelt dat het erom gaat dat de figuur van Piet ontdaan wordt van negatieve stereotyperingen. Niet per definitie om het afschaffen van de figuur. Lees het oordeel  

Kinderen zijn makkelijk in het volgen van tradities en zijn hier flexibel in. De sleutel voor eventuele verandering ligt bij de volwassenen. Voor de meeste kinderen zal een verandering niet uitmaken. Kinderen reageren vaak op en gaan mee in de reacties van volwassenen. Let wel: De manier waarop volwassenen praten over de traditie beïnvloedt het gevoel van veiligheid van leerlingen. 

Tips 

  • Voer het gesprek met alle betrokkenen: personeel, ouders via de MR of oudercommissie. Op die manier kun je als school je standpunt vormgeven. Betrek eventueel leerlingen uit de bovenbouw bij de vormgeving van het sinterklaasfeest op school. Zij hebben vaak originele ideeën en willen graag meedenken (dit laatste bleek uit het eerdergenoemde onderzoek van de kinderombudsman). 
  • Communiceer het standpunt tijdig. Het is goed als de school haar standpunt helder heeft vóór de discussies losbarsten (bijvoorbeeld op sociale media). 
  • Neem gevoelens van mensen serieus en onderschat die niet. Stem daar ook beleid op af. 
  • Wees transparant naar ouders waarom een bepaalde keuze is gemaakt. Je neemt hoe dan ook stelling; ouders hebben het recht om te weten waarop de keuze van de school is gebaseerd. 
  • Zorg dat ouders bij iemand terecht kunnen met vragen en communiceer dit duidelijk. 
  • Ga in gesprek, maar tolereer geen grensoverschrijdend gedrag. Lees meer over het omgaan met lastig gedrag (dat klein begint). Oefening omgaan met lastig gedrag.
  • Stel grenzen aan de discussie.
  • Het College voor de Rechten van de Mens stuurt aan op verandering. Weet als school dat we op een kantelpunt zitten en het uiterlijk en de rol van Piet veranderd mogen worden. 
  • Merk je op school dat er gevoelens van onrust heersen en/of discriminatie? Blijf weg van de discussie of het wel of niet feitelijk/wettelijk discriminatie is. Ervaren discriminatie vereist aandacht. Maak leerlingen en leraren bewust van discriminatie en de gevolgen. In onze kennisbank vind je allerlei tools die hierbij helpen. 
  • Het gesprek wat je over Piet voert heeft vaak dezelfde gevoeligheid als bij discriminatie. Tips hoe je hiermee om kunt gaan vind je in ons thema over discriminatie.
  • In de samenleving zorgt de discussie rondom Piet voor een zekere mate van polarisatie. Meer informatie rondom dit thema vind je in ons thema spanning en discussie in de klas.

Tot slot: maak er gezamenlijk een mooi feest van, waarbij iedereen plezier heeft en zich goed voelt! 

Wij zijn Stichting School & Veiligheid. Wij ondersteunen scholen bij het bevorderen van een sociaal veilig klimaat. Dit doen wij door:

Creëer een sociaal veilige sfeer op school