Let op: de helpdesk is gesloten van 22 tot en met 28 februari 2021. In geval van een calamiteit, kun je altijd het calamiteitenteam bellen.

Helpdesk
Winkelwagen

Opstandig en agressief gedrag kan tot gevaarlijke situaties in de klas leiden. Soms is het noodzakelijk om direct als docent in te grijpen. Wanneer kan worden ingegrepen en wat is toegestaan? Het is goed voor te stellen dat een leraar bij dergelijke situaties niet goed weet hoe te handelen. Wanneer mag een leraar fysiek ingrijpen? Welke wettelijke kaders zijn er en wanneer kan er sprake zijn van een strafbaar feit?

Fysiek ingrijpen of niet?

Opstandig en agressief gedrag komt overal voor, ook op school en in de klas. Met goed pedagogisch handelen van de leraar en een prettig klassenklimaat kunnen veel problemen voorkomen worden. Toch kan er in elke klas een situatie ontstaan waarin een medewerker het noodzakelijk acht fysiek in te grijpen. Het gaat dan om situaties waarbij het gedrag van een leerling een ernstig gevaar vormt voor de gezondheid of veiligheid van zichzelf of voor anderen, en alleen door onmiddellijk ingrijpen kan worden voorkomen. Alleen in deze situaties kan fysiek ingrijpen in sommige gevallen gerechtvaardigd worden. Dit gebeurt altijd achteraf.

Er is een dunne scheidslijn tussen acceptabel ingrijpen en grensoverschrijdend ingrijpen bij situaties van onmiddellijkheid. De criteria voor de overwegingen van de klachtencommissies:

  • Werknemer mag beetpakken en in bedwang houden als daarvoor een deugdelijk protocol bestaat en hij/zij daar in overeenstemming naar handelt. De medewerker blijft altijd op persoonlijke titel aanspreekbaar, ongeacht of de school beleid erop voert of niet.
  • Het moet proportioneel zijn. Er mag dus geen onnodig geweld gebruikt worden, maar slechts die mate die nodig is om de situatie te herstellen.
  • Het moet subsidiair zijn. Fysiek ingrijpen mag alleen als er geen alternatieven meer zijn. Alternatieven genieten altijd de voorkeur.
  • Niet ingrijpen kan ook verwijtbaar zijn
  • Let op! Een protocol op het gebied van fysiek ingrijpen is noodzakelijk, anders zit de medewerker sowieso fout.

Relevante wettelijke kaders

  • Scholen moeten erop toezien dat leerlingen zichzelf of anderen geen schade toebrengen, vanwege de zorgplicht van scholen voor leerlingen. Dit vloeit voort uit o.a. de Arbowet, cao’s en het Burgerlijk Wetboek. Wanneer de school tekort schiet, is deze aansprakelijk te stellen. Niet ingrijpen kan dan ook verwijtbaar zijn.
  • Artikel 11 van de Grondwet, het recht op lichamelijke integriteit: “Iedereen heeft behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen recht op onaantastbaarheid van zijn lichaam.”
  • Iemand opsluiten (bijv. apart zetten in een klaslokaal dat op slot gaat) is strafbaar onder artikel 282 van het Wetboek van Strafrecht: je mag iemand niet van zijn vrijheid beroven.
  • Artikel 41 van het Wetboek van Strafrecht ofwel de strafuitsluitingsgrond noodweer: “Niet strafbaar is hij die een feit begaat, geboden door noodzakelijke verdediging van eigen of anders lijf, eerbaarheid of goed tegen ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding.”

Het uitgangspuntOnderwijsgeschillen, uitspraak van Landelijke Klachtencommissie Onderwijs (LKC), 4 december 2019 is dat fysiek contact tussen leerkracht en leerling zoveel mogelijk beperkt moet blijven. Fysiek ingrijpen kan nodig zijn vanwege de veiligheid. In dit geval heeft de leerkracht zowel de zoon als een andere leerling beetgepakt bij hun arm, om een onveilige situatie te voorkomen. Een incident, zoals de krab in het gezicht, kan gebeuren in een klas vol met kinderen. Dat is niet altijd te voorkomen.”


Een basisschoolleraar is tijdelijk met verlof gegaan, nadat het ‘beetpak-incident’ groot werd uitgelicht in de media. De leraar is vier jongens van 8 en 9 jaar die werden gepest te hulp geschoten. Hij zou de daders, die een paar jaar ouder waren, fel hebben toegesproken en één van hen stevig bij zijn arm hebben vastgepakt. De laatstgenoemde jongen deed aangifte tegen de leraar. Politie en OM hebben onderzoek gedaan, en na excuses van de leraar aan de (hardhandig) vastgepakte jongen, is deze weer aan het werk. (NOS, 5 maart 2014)


“Een leraar heeft een leerling beetgepakt om hem uit de klas te zetten. […] Hoezeer een leerling ook het gezag van een leraar tart indien hij weigert de klas te verlaten als de leraar hem dat gelast, is de aantasting van het gezag van een leraar niet een situatie waarin de leerling een acuut gevaar vormt, noch is het te beschouwen als een zeer uitzonderlijk geval dat fysiek ingrijpen rechtvaardigt.” (Onderwijsgeschillen, 104449, advies d.d. 31 maart 2010)

Wij zijn Stichting School & Veiligheid. Wij ondersteunen scholen bij het bevorderen van een sociaal veilig klimaat. Dit doen wij door:

Creëer een sociaal veilige sfeer op school